VRŠAČKU KULU NIJE SAGRADIO ĐURAĐ BRANKOVIĆ: Pre sedam godina zvanično srušen mit o utvrđenju iznad Vršca, a ljudi i dalje veruju u stare navode

SVE što se znalo o srednjovekovnoj prošlosti Vršca, o poreklu njegovog imena i istoriji najstarije građevine, Vršačke kule, zvanično je izmenjeno 2019, ali ti novi podaci još nisu doprli do šire javnosti. Ljudi i dalje misle, govore i javno objavljuju da je kulu sagradio despot Đurađ Branković posle pada Smedereva u 15. veku, a da se grad isprva zvao Podvršan. Prava istina, međutim, seže mnogo dalje u prošlost i potpuno je drugačija.

Foto: J.Baljak

Istraživanja dr Aleksandra Krstića, višeg naučnog saradnika Istorijskog instituta u Beogradu, pokazala su da se srednjovekovni Vršac sve vreme krio pod drugim imenom. U 13. i 14. veku zvao se Erdšomljo, a u 15. i 16. skraćeno – Eršomljo. Kada je taj izgubljeni toponim vraćen na Vršački breg, gde stoluje kameno utvrđenje, počela je da se ispisuje „nova“ istorija grada.

-Istoričari su dugo znali za srednjovekovni grad i utvrđenje Eršomljo, samo nisu znali da je to zapravo Vršac. Prvi koji je još 1934. pravilno povezao ta dva toponima bio je rumunski teolog Petru Olde, a do konačnog razrešenja te zagonetke došlo se četiri decenije kasnije, kada je objavljen defter Temišvarskog sandžaka iz 1579, u kom se pominje „varoš Šemlik, drugo ime Vršac“. Oblik Šemlik izveden je od mađarskog „šomljo“, što znači vrh, pa je postalo jasno da Vršac jeste identičan sa naseljem Eršomljo – objasnio je Krstić u svojoj stručnoj knjizi „Između brega i rita – Er(d)šomljo – Vršac u srednjem veku“.

Foto: J.Baljak

Više domaćih i stranih istraživača je i ranije sporadično ukazivalo na ove činjenice, ali su one tek sa ovom Krstićevom knjigom iz 2019. postale naučno prihvaćene. U njoj piše da najstariji poznati pomen ovog južnobanatskog grada potiče iz 1227, kada je kaločki nadbiskup Ugrin Čak svoj nasledni posed Erdšomljo zamenio sa kraljem Andrijom II za Požegu u Slavoniji. A prvi nedvosmisleni dokaz da na bregu stoji kamena tvrđava, datira iz 1323, kada se Nikola Janki pominje kao kastelan, tj. zapovednik tvrđave Erdšomljo. Dakle, čitav vek pre dosadašnjih verovanja.

-Brojna dokumentacija dokazuje da su vršačko utvrđenje sagradili Ugari, a ne despot Đurađ Branković. Naime, ugarski kralj Bela IV je 1242, nakon odlaska Mongola sa ovih prostora, naredio masovnu izgradnju kamenih utvrđenja u pograničnim područjima. Prvo je bilo izgrađeno upravo u Vršcu, tj. Erdšomlju, najverovatnije krajem 13. ili početkom 14. veka – rekao je ranije Krstić, za „Novosti“.

Foto: J.Baljak

Tek kasnije je ovo utvrđenje prešlo u posed srpskih despota. Najpre je, početkom 15. veka, njime vladao despot Stefan Lazarević, a 1431. već je pripadao njegovom nasledniku Đurađu Brankoviću. To je osam godina pre nego što je, po starom verovanju, Đurađ navodno podigao Vršačku kulu.

-Sve ove decenije nisu nedostajali dokumenti, koji bi potkrepili to što je Krstić dokazao, već je nedostajalo – ime. Feliks Mileker, istraživač i dugogodišnji kustos vršačkog muzeja, Vršac je tražio pod drugim toponimima, pa je, tako, obližnje naselje Podversa pročitao kao „Podvršan“ i povezao ga sa vršačkim podgrađem. Ta pretpostavka duboko se ukorenila u istoriografiji, ali i u lokalnom pamćenju, pa i danas u Vršcu, podno brega, postoji Podvršanska ulica – kaže nam Stefan Mavrović, kustos Gradskog muzeja Vršac.

Teško je, s toga, sada preko noći promeniti to staro verovanje, na kom su odrasle brojne generacije. Gradski muzej je stalnom postavkom u Vršačkoj kuli jasno razgraničio tri perioda vladavine tim utvrđenjem – od Ugara, preko srpskih despota do Osmanlija. I na sajtu Wikipedia su ti podaci izmenjeni, ali su pojedine relevantne adrese, poput zvaničnog sajta Grada Vršca i lokalne turističke organizacije, zadržale stare navode, što dodatno zbunjuje javnost. Mora se zato više raditi na promociji ove priče, kako bi prava istorija Vršca zaista bila prihvaćena.

KARTOGRAFSKI DVOJNIK

ZABUNA nije živela samo u knjigama, već i na geografskim kartama. Na Lazarevoj Tabula Hungariae iz 1528, Eršomljo je prikazan kao utvrđen grad na brdu, ali je neobična orijentacija te karte zbunjivala kasnije generacije evropskih kartografa. Oni su to mesto pomerali sve dalje od Vršačkog brega, pa je Eršomljo, tako, stigao i do same granice Vlaške i Transilvanije.

-Dodatna zabuna usledila je kada je u 16. veku počelo da se primenjuje novo ime grada – Vršac. Dešavalo se tada da na istoj karti budu prikazana oba toponima, ali kao dva različita mesta. Tako je jedan stvarni grad dobio sopstvenog kartografskog dvojnika, čekajući vekove da ta zagonetka bude razrešena – kaže Mavrović

VRH KAO GLAVNA SPONA

SVA četiri naziva, koja je Vršac nosio u prošlosti, imaju zajedničkog imenitelja – brdo na čijem je vrhu sazidano utvrđenje. Stari mađarski naziv Erdšomljo znači Šumoviti vrh, planina ili breg. Turski Šemlik je izveden od mađarskog oronima „šomljo“, što znači vrh, a i slovenski naziv Vršac, koji se zadržao do danas, u korenu ima isti taj pojam.

Preporučujemo

Reportaže

0 2

SESTRINSKA LjUBAV BORI SE I PROTIV NEMAŠTINE: Nataši iz Majdanpeka i njenom bratu Nikoli koji ima autizam potrebna pomoć dobrih ljudi

21. 10. 2026. u 12:10

Reportaže

0 0

PRE 82 GODINE OSLOBOĐEN BEOGRAD: Partizani i Crvena armija oterali nemačke okupatore i razvili zastavu slobode

20. 10. 2026. u 12:31

Reportaže

0 1

U SUSRET 200. JUBILEJU: Belocrkvanski karneval, najstarija takva manifestacija u Srbiji (FOTO)

20. 10. 2026. u 06:45

Reportaže

0 17

DUHOVNI SVETIONIK IZNAD EGEJSKOG MORA: Hodočašće Svetom Nektariju Eginskom, brzom pomoćniku u srpskim bolnicama i manastirima

19. 10. 2026. u 07:00

Svet

Gejša rešila da im dođe glave: Studentkinja u Tokiju ucenjivala najpoznatiji bordel, a evo zbog čega je tražila milione

2026-10-21 13:24:00

Svet

Krvavi pir ljubomornog penzionera: Upao u stan i zatekao devojku (70) sa mlađim ljubavnikom, pa ih izrešetao

2026-10-21 07:59:00

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije