POTEZ BEZ PRESEDANA: Vaseljenski patrijarh Vartolomej poziva na puno jedinstvo sa Rimom posle hiljadu godina

VASELjENSKI patrijarh Vartolomej uputio je istorijski poziv za obnovu punog evharistijskog jedinstva između Pravoslavne i Rimokatoličke crkve.

Valeria Ferraro/AGF / Sipa Press / Profimedia

Govoreći na 27. Međunarodnom kongresu Društva za pravo Istočnih crkava u Budimpešti, prvojerarh Carigradske patrijaršije istakao je da se, uz milost Božiju, očekuje „obnova pune zajednice sa Crkvom Rima unutar Jedne, Svete, Saborne i Apostolske Crkve”. Ovaj radikalan potez dolazi u prelomnom trenutku za međuhrišćanske odnose, otvarajući poglavlje koje bi moglo da zaceli veliki raskol iz 1054. godine, koji već gotovo čitav milenijum deli hrišćanski Istok i Zapad.

Međutim, dok Fanar u ovome vidi ispunjenje jevanđeljskog zaveta, kritičari upozoravaju na naličje ove teološke diplomatije: pokušaj preuranjenog ujedinjenja preti da otvori dubok i nezaceljiv raskol unutar same Pravoslavne Crkve, imajući u vidu ogroman broj vernika, episkopata i čitavih pomesnih crkava , uključujući i kompletnu Svetu Goru sa monaštvom, koji se oštro protive kompromisima sa Vatikanom.

Povratak drevnoj Pentarhiji: Maska za apsolutnu moć ili formula mira?

Iza paravana teološke retorike, glavni geostrateški cilj ove carigradske inicijative jeste uspostavljanje drevnog crkvenog poretka iz prvog milenijuma – Pentarhije. Ovaj sakralni sistem eklisijalne moći činilo je pet velikih hrišćanskih prestola: Rim, Carigrad, Aleksandrija, Antiohija i Jerusalim. Da bi opravdao ubrzano približavanje Svetoj Stolici, patrijarh Vartolomej se u Budimpešti pozvao na čuveno načelo teologa i kardinala Jozefa Racingera (potonjeg pape Benedikta XVI), prema kojem Rim od Istoka ne može i ne treba da zahteva veću doktrinu o papskom primatu od one koja je bila praktikovana pre Velikog raskola.

Međutim, suština problema leži u suprotstavljenim tumačenjima ove istorijske formule. Dok pravoslavni ključ rimski primat razume isključivo kao „prvenstvo po časti” (primus inter pares) i službu ljubavi koja deluje unutar, a nikada iznad zajednice sestrinskih crkava, Vatikan se u praksi teško odriče svoje dogme o univerzalnoj jurisdikciji. Da se teren ipak uveliko priprema, pokazalo se kada je rimska kurija u svoj zvanični Papski godišnjak (Annuario Pontificio) diskretno vratila pređašnju titulu „Patrijarh Zapada”. Za Fanar je to bio jasan signal da je novi pontifik, papa Lav XIV, spreman da degradira svoj apsolutni tron radi obnove hijerarhije iz prvog milenijuma, dok tradicionalni pravoslavni krugovi u ovome prepoznaju samo vešt diplomatski manevar koji suštinski ne zadire u dubinske dogmatske razlike.

Valeria Ferraro/AGF / Sipa Press / Profimedia

Sabor na Fanaru: Konsultacije drevnih prestola i marginalizacija Moskve

Kao direktan uvod u ove crkvene tektonske promene, Vaseljenski patrijarh je preduzeo konkretne administrativne korake na Istoku, ali u strogo ograničenom krugu. On je uputio zvanična pisma patrijarsima preostala tri drevna prestola – Aleksandrije, Antiohije i Jerusalima – pozvavši ih na zajednički Sinaksis (sabor). Ovaj skup će se održati 30. novembra na Fanaru, na dan patrijaršijske slave Svetog Andreja Prvozvanog, sa ciljem da četiri istočna prestola definišu zajedničku strategiju prema Rimu. S obzirom na to da hrišćanski Istok već hiljadu godina plovi bez saputnika iz Rima, Fanar naglašava da ove četiri drevne katedre danas dele pojačanu pastirsku odgovornost za suočavanje sa globalnim izazovima. 

Međutim, ono što u ovoj diplomatskoj ofanzivi najviše bode oči jeste potpuno i svesno ignorisanje Ruske pravoslavne crkve, koja brojčano i jurisdikcijski predstavlja najveću pravoslavnu crkvu u svetu. Namerno zaobilaženje Moskve u razgovorima o sudbini hrišćanstva nije samo protokolarni propust, već direktno dolivanje ulja na vatru već postojećeg, dubokog raskola izazvanog carigradskim priznavanjem takozvane „Pravoslavne crkve Ukrajine”.

Ovakvim isključivanjem Rusije iz procesa odlučivanja, patrijarh Vartolomej jasno stavlja do znanja da u projektu ujedinjenja sa Rimom računa samo na one koji prihvataju njegovu primarnu jurisdikciju. Kritičari upozoravaju da bi ovaj potez mogao da ima katastrofalne posledice: umesto željenog pomirenja Istoka i Zapada, Fanar rizikuje da zauvek cementira blokovsku podelu unutar samog pravoslavlja, stvarajući nepremostiv jaz između grčkog bloka (potpomognutog Vatikanom) i slovenskog pravoslavnog krila predvođenog Moskvom.

Petostruka lira u potrazi za drevnom harmonijom ili uvertira u vekovnu disharmoniju

Inicijative poput otvaranja novog pravoslavnog centra „Fanarion” u Budimpešti služe kao svojevrsne institucionalne radionice za takozvani „pravni ekumenizam”, gde se u tišini kroje kanonski okviri budućeg ujedinjenja. Prema zvaničnom narativu Fanara, obnova Pentarhije ne bi značila gubitak identiteta bilo koje pomesne crkve, već uspostavljanje „petostruke lire” Vaseljenske Crkve. Ona bi, prema viziji patrijarha Vartolomeja, trebalo ponovo da zazvuči u punoći svoje drevne harmonije, čime bi se, nakon hiljadu godina, navodno u potpunosti ispunio jevanđeljski zavet o hrišćanskom jedinstvu.

Međutim, realnost na crkvenom terenu šalje daleko disonantnije tonove od onih koje Fanar priželjkuje. Dok Carigrad pokušava da naštimuje tu „petostruku liru”, ignorisanje realnosti unutar same pravoslavne porodice preti da ovu teološku kompoziciju pretvori u kakofoniju. Insistiranje na ujedinjenju sa Rimom bez prethodnog unutrašnjeg konsenzusa svih pravoslavnih autokefalnih crkava – uključujući i Srpsku pravoslavnu crkvu koja tradicionalno baštini dubok oprez prema vatikanskom prozelitizmu i unijaćenju – rizikuje da proizvede kontraefekat.

Umesto veličanstvenog povratka u prvi milenijum, ishitreni potezi Vaseljenskog patrijarha i Carigradske crkve mogli bi zauvek pocepati pravoslavni plašt. Tako bi „drevna harmonija” sa Rimom bila plaćena previsokom cenom: konačnim i trajnim gubitkom jedinstva unutar samog pravoslavnog Istoka.

BONUS VIDEO: 
"NOVOSTI" NA KONKLAVI: Evo šta se dešava u Vatikanu nakon što je odabran papa

Kada znaš za šta štediš, onda oročiš

SAZNAJ VIŠE INFORMACIJA

Preporučujemo

Svet

0 1

RAKETA PROBILA KUPOLU USPENSKOG SABORA: Kijevsko-pečerska lavra u plamenu, evo šta se desilo sa moštima svetitelja

15. 06. 2026. u 18:24

Crna Gora

0 11

NOVI UDAR NA SPC U CRNOJ GORI: Milo traži „obnovu” lažne crkve, Beograd pita zašto Podgorica ćuti

18. 05. 2026. u 18:22

Svet

0 4

VATIKAN ZABRINUT, AFRIKA PRETI RASKOLOM: Istorijski preokret u Kenterberiju, Sara Malali prva žena na čelu Anglikanske crkve

26. 03. 2026. u 17:30

Svet

0 11

RUSIJA – UKRAJINA - ČETIRI GODINE PAKLA: Kuda ide pravoslavlje?

01. 03. 2026. u 07:00

Svet

Novi udarac za Romana Abramoviča: Pokušao da obori sankcije, sud doneo konačnu odluku

2026-09-09 18:04:00

Svet

Mediteran na nogama zbog dolaska 88 mafijaških šefova i terorista: "Pretvaraju nas u Đavolje ostrvo"

2026-09-09 12:59:00

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije