88 GODINA OD ROĐENJA DANILA KIŠA, 40 GODINA OD OBJAVLJIVANJA "ENCIKLOPEDIJE MRTVIH": Gojko Božović o velikom piscu i velikoj knjizi

NA današnji dan, 1935. godine, rođen je jedan od najvećih srpskih i jugoslovenskih pisaca Danilo Kiš, u Subotici. Istovremeno, pre 40 godina objavljeno je prvo izdanje njegove čuvene knjige "Enciklopedija mrtvih".

Arhipelag

Tim povodom, izdavačka kuća "Arhipelag", koja ima ekskluzivna prava na njegova dela u regionu, i Dom omladine Beograda organizuju večeras razgovor "Danilo Kiš ili Bašta", u Sali Amerikana Doma omladine, u 19 časova.

U razgovoru učestvuju Nina Savčić, Tamara Krstić i Gojko Božović.

Kako podseća Gojko Božović, prvi čovek "Arhipelaga", kritičar, pesnik i esejista, prvo izdanje knjige "Enciklopedije mrtvih" objavljeno je u okviru tadašnjeg izdanja Dela Danila Kiša. Prevedena na veliki broj jezika, objavljena u velikom broju izdanja, postala je jedna od ključnih knjiga ovog pisca i jedna od najvažnijih knjiga priča u istoriji srpske književnosti.

"Enciklopedija mrtvih" je trajna inspiracija generacijama čitalaca i tumača moderne književnosti i o njoj je napisana čitava jedna biblioteka studija i kritičkih tekstova.

- To je knjiga o ljubavi i smrti i, usudio bih se da kažem da se pažljivijim čitanjem može otkriti da su eros i tanatos, kao teme, koje se povlače kroz sve moje knjige, ovde došli do nekog punijeg izraza. Mislim da je to osnovna stvar koju bih mogao reći o značenju "Enciklopedije" - rekao je svojevremeno Kiš.

Pripovedajući o smrti, Kiš, objašnjava Božović, u "Enciklopediji" ovu veliku temu prikazuje u različitim istorijskim, kulturnim, društvenim, saznajnim i ideološkim kontekstima: "od gnostičkih legendi do modernih vremena, od legendarnih spavača do svevremene enciklopedije u kojoj se nalaze zapisani životi svih ljudi, od priče o predanjima i o fantaziranjima književnika do povesti o Protokolu Sionskih mudraca."

- Kišova "Enciklopedija mrtvih" je uzbudljivo tkanje imaginacije i činjenica, drevnih istina i modernih iskustva, pomnih istraživanja i živog, strasnog pripovedanja, istorijskih znanja i njihove ironijske rekonstrukcije, enciklopedijskog pripovedanja i nesvakidašnje jezičko-stilske produkcije - kaže Božović.

Dve figure su ovladale pripovedanjem u ovoj knjizi. Jedno je smrt, istaknuta već u naslovu knjige i naglašena sudbinskom pozicijom Kišovih junaka. I druga figura pripovedanja istaknuta je u naslovu knjige, doduše, ne tako nedvosmisleno kao što je figura smrti.

Međutim, ona se vrlo brzo otkriva u iskustvu čitanja i ne napušta čitaoca sve do kraja ove celovite knjige, sačinjene iz devet "poglavlja jedne zajedničke povesti".

Enciklopedija mrtvih - s kojom se sreće junakinja istoimene Kišove priče, na kraju priče saznaćemo da to nije susret nego san, čime se iskustvo gubitka i nedavno proživljene očeve smrti samo intenziviraju - zamišljena kao spisak svih ljudi s potanko kazanim detaljima njihove sudbine, kao nabrajanje mrtvih u spomen na celovitost i vitalnost njihovih života, jeste, pre svega, utopijski san da se život neće povući pred smrću.

Povezujući smrt i san, Kiš ove elemente pripovedno situira u mitu i u istoriji, u savremenosti ili u nekom dubokom vremenu kome je samo uslovno moguće odrediti istorijske koordinate. Tako je priča "Simon Čudotvorac" smeštena u doba prvih apostolskih učenja, dok su prve godine posle Prvog svetskog rata ispripovedano vreme "Posmrtnih počasti".

Foto arhiva Novosti

U sažetom pripovedanju priče "Enciklopedija mrtvih" daje se čitav jedan ljudski život koji se poklapa s većim delom dvadesetog veka, ali se sam trenutak pripovedanja postavlja pred kraj tog stoleća.
 

Preporučujemo

Kultura

0 0

GAVRAN NIJE ODLEPRŠAO IZ VLADINOG ATELjEA: Marko Velk, francuski umetnik srpskog porekla, sin Vladimira Veličkovića o svom stvaralaštvu

03. 01. 2026. u 14:53

Kultura

0 1

SOPRAN SONjA ŠARIĆ KOSOVAC O TRADICIONALNOM IZVOĐENjU "SLEPOG MIŠA" U NARODNOM POZORIŠTU: Raskoš muzičke komedije

30. 12. 2025. u 15:54

Kultura

0 0

MUZIČKA DEŠAVANjA KOJA SU OBELEŽILA POČETAK DECEMBRA: Od kamernog zvuka do razbarušenog nadahnuća

29. 12. 2025. u 10:02

Kultura

0 0

KRAJ JEDNE ERE: Preminuo član kultne grupe The Cure

26. 12. 2025. u 20:19

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije