IZ godine jubileja, u kojoj je svečano proslavila osam vekova svog autokefalnog postojanja, Srpska pravoslavna crkva izlazi kao duhovni temelj, pouzdan učitelj i najjači faktor zajedništva srpskog naroda. Srpska patrijaršija jedinstvena riznica jevanđeljskog učenja, istorijskog iskustva i nacionalnog duha. O broju vernika ne postoje egzaktni podaci, ali se procenjuje da je pod njenim "omoforom" više od 15 miliona vernika na Balkanu i širom sveta. SPC istovremeno je i moćna organizacija koja se prostire u svim državama regiona na svim kontinentima.

Svoju delatnost Srpska crkva organizovala je kroz svojih 27 eparhija u Srbiji i regionu, kao i 12 crkvenih jedinica u dijaspori. Najstarije su one koje baštine prvih sedam eparhija, koje je po sticanju nikejskog tomosa o autokefalnosti osnovao Sveti Sava 1219. godine, dok su najmlađe one koje je Sveti arhijerejski sabor ustanovio poslednjih godina u cilju jačanja veza sa vernicima. Reč je o Eparhiji buenosajresko-južnoameričkoj, na čijem je čelu vladika Kirilo (Bojović) i Eparhiji austrijsko-švajcarskoj, koja je nastala promenom stare crkvene organizacije 2011. godine.

U sastavu SPC je Arhiepiskopija beogradsko-karlovačka, pet mitropolija, i Ohridska arhiepiskopija koja uživa autonomni status pod jurisdikcijom Srpske crkve. Reč jevanđelja pronosi se svakodnevno kroz pastirski rad sveštenika okupljenih kroz više od 3.000 parohija na svim kontinentima.

Ovakva organizacija omogućava nesmetano funkcionisanje "žive" crkve, kao, pre svega, liturgijske zajednice, ali i njene prosvetiteljske, obrazovne, kulturne i nacionalne funkcije. U Srbiji i državama regiona SPC je ustanova u koju, prema svim relevantnim istraživanjima, građani već decenijama imaju najviši stepen poverenja i od koje se očekuje i sa pažnjom sluša stav i mišljenje o svakom aktuelnom problemu koji muči naš narod.

Iako je Srbija sekularna država u kojoj su de jure država i crkva odvojeni, ovakva praksa ima svoje duboko istorijsko utemeljenje. Počev od prvih godina svoje nezavisnosti, pa do današnjih dana, srpska država i crkva čine jedinstvenu celinu koju odlikuje prožimanje državne vlasti, duhovne potpore bazirane na pravoslavnom hrišćanskom učenju, narodnog duha i čvrsto ukorenjene tradicije.

PROČITAJTE JOŠ -OSAM VEKOVA SPC: Čvrsta brana krhke države

Utvrđivanju ovih veza ključni doprinos dali su osnivač Srpske crkve i njen prvi arhiepiskop Sveti Sava, svetorodna dinastija Nemanjića, kao i svi kasniji svetovni i duhovni vladari srpskih zemalja. Na tradiciji drevne vizantijske doktrine simfonije između crkve i države, u kombinaciji sa korpusom vrednosti narodne tradicije i kosovskog zaveta utemeljena je praksa bliske saradnje države i crkve, koja je očuvana kroz sve vekove njenog trajanja.

"Duhovna snaga naše Crkve čvrsto i nepromenjivo usmerava sve velike događaje u istoriji srpskog naroda. Štaviše, bez nje kao nosioca i svedoka večnih istina i nepresušne duhovne snage, naša istorija i naš opstanak na tlu uvek nemirnog Balkana, raskrsnici mnogih etničkih kretanja, duhovnih i kulturnih uticaja i raznih osvajačkih ambicija, ne može se ni zamisliti. Naš narod u najvećem periodu svoje istorije nije bio objedinjen unutar istih državnih granica, pa ipak nije izgubio svoj identitet, jer ga je čvrsto ukotvio u Crkvi. Tako i danas, tamo gde je prisutna u srpskom narodu, Crkva čini temelj njegovog identiteta. Posebno u krajevima gde je ugrožen, narod u Crkvi Svetosavskoj nalazi snagu za dalji opstanak, nalazi tiho pristanište i utehu za svakodnevni život. Zato recimo jasno i glasno: bez Svetosavske Srpske pravoslavne crkve, mi Srbi, kao narod, danas ne bismo ni postojali", navedeno je u poslanici patrijarha i arhijereja povodom obeležavanja osam vekova SPC.

Srpska pravoslavna crkva uživa veliki ugled i među drugim pomesnim crkvama. U globalnom Diptihu - osveštanom poretku po časti u organizmu Vaseljenske crkve SPC zauzima šesto mesto, iza četiri drevne patrijaršije (konstantinopoljske, aleksandrijske, antiohijske i jerusalimske) i Ruske pravoslavne crkve. Ovakav poredak priznaju uglavnom sve pomesne crkve, a po ovom rasporedu se pominju na liturgijama u svim pravoslavnim hramovima na svetu.

Njegova svetost patrijarh Irinej, 45. poglavar SPC, Foto V.Danilov

Ovako visokim mestom u vaseljenskom poretku SPC je preuzela i odgovornost da bude jedan od stubova pravoslavne vere i crkvenog ustrojstva. Reputacija i ugled Srpske patrijaršije među sestrinskim crkvama dobro je poznata u svim crkvenim središtima - od Jerusalima, preko Svete Gore do dalekih eparhija u rasejanju.

Tokom 800 godina njenog trajanja na čelu SPC promenjeno je 56 poglavara. Crkvenim brodom upravljalo je 11 arhiepiskopa i 44 patrijarha. Njegova svetost patrijarh Irinej koji je od 2010. na patrijaršijskom tronu 45. je po redu poglavar Srpske crkve sa ovim naslovom. Ovako dug niz nespornih duhovnih veličina koje su vodile SPC dao je nemerljivi doprinos njenom uzdizanju i učvršćivanju u jednu od ključnih ustanova srpskog naroda.

U četiri visokoškolske bogoslovske prosvetne ustanove i osam srednjoškolskih zavoda školuje se danas preko hiljadu mladića i devojaka koji će kao sveštenoslužitelji i veroučitelji služiti Crkvi i srpskom rodu, kao i celokupnom Pravoslavlju. Stotine veroučitelja svetosavskom veronaukom poučava stotine hiljada učenika u osnovnim i srednjim školama dveju republika, Srbije i Srpske, a uz to mnoštvo naše dece pri crkveno-školskim opštinama u Evropi, Americi i Australiji uz versku nastavu uči srpski jezik i ćiriličko pismo. Tako širom sveta prenosi svetosavsku duhovnost i srpsku kulturu.

PROČITAJTE JOŠ - POSLANICA PATRIJARHA POVODOM JUBILEJA SPC: Hodimo Savinim tragovima!

Mnogo toga stalo je u poslednjih 800 godina na ovim prostorima - nebrojeno uspona i procvata, ali i mraka i stradanja. Srpski narod, uporno i trpeljivo, hrišćanski, nosio se sa svim ćudima vremena i iskušenjima koje je pred njega nametalo. Uz njega i sa njim, uvek je bila i Srpska pravoslavna crkva. Upečatljivi su opisi srednjovekovnih pisaca o mongolskim i turskim ofanzivama, kada se narod sklanjao iz kapija svojih manastira. Mnogo vekova kasnije, u savremeno vreme, 1999. i 2004. godine, zidine i ikone Dečana i Pećke patrijaršije bile su jedina ostrva sigurnosti za Srbe sa Kosova i Metohije. Crkva je i u prošlosti, kao i danas, neuspavana uzdanica naroda i čuvar državne tradicije, čak i tamo gde Srbije više nema. A takvih prostora nije malo.

Duhovni život SPC u velikoj meri određuje i monaški život u oko 400 manastira, koji sa većim ili manjim brojem monaha žive svojim molitvenim životom. Najviše ih je u Mitropoliji crnogorsko-primorskoj, oko 30. Srpske monaške zajednice postoje širom sveta, a srpski "Oče naš" odjekuje i u Rusiji, Južnoj Americi i na dalekoj Aljasci.

O značaju monaških zajednica za srpsku istoriju dovoljno govori misao koja se često parafrazira, a čija je suština da je Srpska crkva bila i država, u vreme istinske države nije bilo. Ova istorijski tačna tvrdnja posledica je činjenice da su padom srednjovekovne Srbije pod vlast Osmanlija hramovi i manastiri postali mesta u kojima se nije samo razvijala vera, kultura i nauka, već i čuvala tradicija na sjaj i dostojanstvo nekadašnje države. U okvirima crkve negovan je i san o oslobođenju, obnovi države i njenom ponovnom uzrastanju.

Ponegde, uprkos savremenosti i drugačijim političkim i društvenim prilikama, stvari i danas stoje slično. Nema boljeg dokaza od egzistiranja kosovsko-metohijskih manastira kao što su Visoki Dečani, Sveti arhangeli, Pećka patrijaršija, Devič, Draganjac, Banjska... U njima se molitvom i čistom jevanđeljskom mišlju čuva i neguje istina o južnoj pokrajini, njenoj istoriji i sadašnjosti.

Foto Z.Jovanović

Manastirske zajednice su žive tapije srpskog naroda na Kosovu i Metohiji.

Vanvremenski pečat Srpskoj crkvi dao je veliki broj nacionalnih svetitelja, sveštenomučenika i mučenika. Od sticanja autokefalnosti 1219. godine do danas Crkva je kanonizovala veći broj ličnosti koje su dokazale svoju doslednost hrišćanskoj veri i koje su svojim životom i sudbinom posvedočile veru u Gospoda i njegovu reč. Reč je o više od 140 pojedinačnih svetitelja. Najznačajniji je svakako Sveti Sava, ali i veliki broj vladara, podvižnika, arhijereja, stradalnika...

U Imenoslovu svetih Srba - srpskom Svetačniku su i četiri žene, a spomen na sve svetitelje obeležava se 11. septembra. U kalendaru SPC ovaj dan posvećen je Saboru svih srpskih svetitelja. To podrazumeva i grupne stradalnike - mučenike jasenovačke, prebilovačke, kragujevačke, momišićke, pivske, veličke... Poslednji koji su pribrojani ovom impresivnom nizu svetih Srba, odlukom Svetog arhijerejskog sabora od maja 2018. godine, su prepodobnomučenik Grigorije Pećki, mučenik Vasilije Pekar iz Peći i mučenica Bosiljka Rajičić iz Pasjana kod Gnjilana.

Crkva je iz mnogo razloga i glavna uzdanica Srba koji žive van matice. Budući da su nacionalni i verski indetitet kod Srba u tako čvrstom zagrljaju i da se međusobno utemeljuju i prožimaju onda je jasno da je SPC jedan eminentni izraz i stub našeg indetiteta u dijaspori. Ovo pitanje posebno je važno u vreme kada pod uticajem globalizacije nestaju ključne odlike manjinskih naroda koji žive u velikim "melting pot" državama, kakve su SAD, Kanada, Australija, Nemačka. Pri Crkvi i u saradnji sa njom egzistiraju stotine srpskih klubova i organizacija, kulturno-umetničkih i sportskih društava, škola srpskog jezika... Crkvene porte u inostranstvu mesta su zajedništva, okupljanja, druženja. Crkva time daje veliki doprinos čuvanju srpskog nacionalnog identiteta i organizaciji naših ljudi u svetu.


NAJPOŠTOVANIJA RELIKVIJA

RUKA Svetog Jovana Krstitelja, kojom je u reci Jordan krstio Isusa Hrista, najveća je svetinja o kojoj brine Srpska pravoslavna crkva. Ona se čuva u riznici Cetinjskog manastira, gde je stigla iz carske Rusije. Ova jedinstvena hrišćanska svetinja prešla je dug put od Svete zemlje, Carigrada, Rodosa, Moskve do Cetinja. Ruku Svetog Jovana mnogi smatraju najvećom autentičnom relikvijom hrišćanskog sveta uopšte.


SNAŽNA VERA BOKE KOTORSKE

MANASTIR Miholjska prevlaka kod Tivta jedan je od najvažnijih hramova SPC. Na ovom mestu Sveti Sava, po dobijanju tomosa o autokefalnosti Srpske crkve, osnovao je prvu, od ukupno sedam, crkvenih jedinica - Zetsku episkopiju. Ovaj manastir više decenija je proveo daleko od očiju javnosti, pa bi u ovo vreme, obnovljen i podmlađen, nastavio duhovni put svog osnivača.

Foto Z.Jovanović


NAJVEĆI HRAM

SPOMEN-HRAM Svetog Save na Vračaru najveći je verski objekat pod jurisdikcijom SPC, a po svojim dimenzijama, tehničkim i umetničkim dometima jedna je od svega nekoliko ovakvih građevina u svetu. Radovi na njemu kontinuirano traju tri decenije, a u toku su završne faze mozaičke dekoracije njegove unutrašnjosti.

Foto M.Labudović


JEVANĐELjE SIMBOL DRŽAVE

NIJE slučajno jedan od nacionalnih simbola srpskog naroda - jevanđelje. Reč je o dobro poznatom Miroslavljevom jevanđelju iz 12. veka, napisano za brata velikog župana Stefana Nemanje. Ovaj manuskript ubraja se u najznačajnije ćiriličke spomenike srpske i južnoslovenske, odnosno srpsko-slovenske pismenosti i kulture.

Foto A.Stanković



VEKOVI MOLITVE U STAROM RASU

RENOME drevne pravoslavne bogomolje srpskog naroda uživa Crkva Svetog Petra i Pavla u Rasu koja potiče iz 8. veka, ali se pretpostavlja da je i starija. Ova svetinja najstariji je spomenik crkvene arhitekture na prostoru Srbije, a u njoj je bilo sedište prvobitne Raške episkopije koju je 1219. godine osnovao Sveti Sava.

Foto B.Subašić