U grčkom mestu Serviji, prvom srpskom gradu kojeg je u istoriju upisao romejski car Porfirogenit: Ime i Dušanova kula nadživeli imperije

PROĐOSMO kroz Bitolj, pređosmo u Grčku kod Negočana i kada smo sa desne strane puta ostavili Kožane znali smo da uskoro prelazimo reku Bistricu i stižemo u Srbicu - Serviju i njenu tvrđavu, prvi srpski grad koji je u istoriju upisao romejski car Konstantin Porfirogenit.

Foto :Boris Subašić

U knjizi "O upravljanju carstvom" u 10. veku on je opisao dolazak Srba, tri stoleća ranije, na strateški prolaz između Makedonije i Tesalije:"...otuda je i mestu u Solunskoj temi (vojno-upravnoj oblasti), koje im je car Iraklije dao za naseljavanje, od tada nametnut taj naziv, pa se i danas naziva Servija". Pošto na grčkom nisu mogla da se izgovaraju i pišu zaredom tri samoglasnika S-r-b, umetnuto je e između prva dva, a b je zamenjeno sa v, deminutiv - ica zamenjen je sa ija i tako je od Srbice postala Servija.

Foto :Boris Subašić

Bilo je to ime oblasti oko niske planine koja je opasana sa tri reda zidina utvrđenog grada. Od njega je do danas najbolje očuvana ostala vladarska citadela na vrhu koju i danas lokalno stanovništvo naziva imenom Servion, srpska tvrđava. Snažna utvrda kontrolisala je usko grlo puta između Makedonije i Tesalije koji je bokom planine prolazio kroz niža dva utvrđena gradska nivoa po ivici klisure Faragi Servion, Srpskog kanjona.

Foto :Boris Subašić

Prelazeći most iznad nestvarno plavog veštačkog jezera nastalog pregrađivanjem Bistrice u 20. veku zurili smo u zelenu kupu iznad varošice pokušavajući da vidimo visoku donžon kulu koju je podigao car Dušan posle 1341. kada je svoju državu proširio do Tesalije. Oko podne smo stigli do centra Servije, gradića sa oko 3.000 stanovnika, centra opštine sa manje od 6.000 žitelja, koji je bio gotovo pust. Kafanske bašte zvrjale su prazne, u prodavnicama duž ulice koja vodi ka srednjovekovnoj tvrđavi nije bilo nikoga, na vratima su bile zalepljene cedulje sa brojevima telefona prodavaca. Radila je samo pekara čija je radoznala vesela vlasnica izašla da priupita putnike natovarene rančevima odakle su i kuda idu. Zbunila se kada je čula da dolazimo iz Servije, jer nesumnjivo poznaje celu Serviju sa okolinom, a onda je shvatila da dolazimo iz zemlje čije ime na grčkom glasi kao naziv njenog grada.

- Jasas (zdravo), Servija, kastron (tvrđava) Dusan - dobacila je pokazujući da nastavimo naviše ulicom.

Foto :Boris Subašić

Visoka svetlooka, krupna plavuša očigledno nije bila potomak maloazijskih Grka koji su u ove krajeve masovno naseljeni posle razmene stanovništva sa Turskom 1923. posle katastrofe "velike ideje" o obnovi "grčkog carstva" uz pomoć francuskih i engleskih trupa. Ataturk je odneo pobedu, a maloazijski Grci su proterani i naseljeni u grčki deo Makedonije sa brojnim stanovništvom slovenskog porekla radi "helenizacije".

Ista ona "velika ideja" nametnula je njihovu prisilnu asimilaciju i onaj ko želi da poseti Serviju ne treba da na današnjim kartama traži toponime i hidronime iz prve rečenice ovog teksta. Negočani su preimenovani u Niki, Kožani su Kozani, Bistrica je Alijakmon, samo je Srbica ostala Servija. Verovatno su ideolozi etničkog čišćenja toponima shvatili da je besmisleno menjati ime mesta o kome je pisao i car Porfirogenit.

Foto :Boris Subašić

Stara slovenska imena se nalaze i dalje u dokumentima i kartama od 16. veka do 1926. kada su tadašnje grčke vlasti donele zakon da se svi istorijski slovenski toponimi zamene novim, helenskim. Od 1927. je počela diktatura generala Metaksasa koji je zabranio korišćenje slovenskih jezika i u kućama pod pretnjom zatvora i batina. Da i dalje ima onih takve pameti vidi se na putokazu ka Bizantino kastro, Vizantijskoj tvrđavi.

Foto :Boris Subašić

Da tu tablu vidi neki građanin multinacionalnog Romejskog, što znači Rimskog carstva pitao bi se ko su ti Vizantinci. Pežorativni termin Vizantija smišljen je tek u 16. veku u Nemačkoj kao temelj plana tadašnjeg Svetog rimskog carstva nemačkog naroda da dokaže izmišljotinu da je ono pravi naslednik Rima. Isti Nemci su se, uz veliku pomoć Britanaca, potrudili da zapodenu kavgu među balkanskih hrišćanima kada su ovi proterali Osmanlije, a tragove te ludosti našli smo i u Servionu kada smo planinskom stazicom stigli do kelije Svetog Đorđa Visećeg, pećinice - isposnice visoko u litici kanjona u neposrednoj blizini citadele. Njene čudesne freske iz 14. veka, kada se Servija nalazila u Dušanovom carstvu, umnogome su uništene i u njima su ugrebana savremena hrišćanska imena, iako se s druge strane po mnoštvu ikonica, kandila i sveća vidi da mnogi hrišćani poštuju ovo mesto kao svetinju.

Foto :Boris Subašić

Slična je priča sa srednjovekovnim crkvicama Svetih Besrebrnika, Svetih Teodora Gvozdenih, Svetog Jovana Krstitelja, a najtragičnija je sudbina ogromne bazilike, sedišta nekadašnjeg Srbičkog vladičanstva koje je car Dušan u 14. veku uzdigao na nivo mitropolije. Veličanstven je i sam kostur od zidina tog trobrodnog hrama sa koga je ko zna kada skinut krov posle čega su njegovi živopisi ostavljeni na nemilost suncu, vodi i uništiteljima svetih slika. Nisu to Osmanlije već savremeni "civilizovani" varvari koji grebu svoja imena i brojeve telefona čak i preko lica Bogorodice i Hrista u zemlji koja se ponosi pravoslavljem.

Foto :Boris Subašić

Ispred ostataka zidina i kula citadele najvišeg, vladarskog dela Serviona informativna tabla nas je obavestila da su one rekonstruisane sredstvima Evropske unije, ali i da je "tvrdi grad" utemeljen u "mračno doba" seobe naroda kada su Sloveni napadali Vizantiju. Nije pisalo da je reč o Servionu i Serviji koji su dobili ime po Srbima koji su kao federati (saveznici) i vojnici - stratioti romejskih careva bili njegovi stanovnici i posada. Prihatajući hrišćanstvo i zvanični jezik carstva - grčki, oni su postali deo nacije Romeja, ali toponimi svedoče da nisu zaboravili svoje etničko poreklo.

Foto :Boris Subašić

Foto :Boris Subašić

Na informativnim tablama se usput pominje car Dušan, ali ne piše da su upravo on i njegov velmoža kesar (cezar) Preljub, upravnik Tesalije, obnovili utvrđeni grad iz temelja i da rekonstrusani izgled citadele odgovara tom dobu. Naime, kada je sultan Bajzit osvojio Serviju i nazvao je Serfidže (turski izgovor imena Srbica) ona je zadržala ekonomski ali ne i vojni značaj. Postala je sedište oblasti - kaze, a tvrđava u dubini nove imperije izgubila je strateški značaj i citadela je služila kao majdan građevinskog kamena, a samo visoka Dušanova kula se odupirala razaranju.

Foto :Boris Subašić

Kada su arheolozi u 20. veku počeli da istražuju Serviju i Servion otkrili su da car Porfirogenit nije govorio istinu kada je pisao da je Srbe tu naselio car Iraklije u 7. veku. Iskopavanja kojima je rukovodila Katerina Delaporta otkrila su da najniži sloj utvrđenja potiče s kraja 6. veka iz vremena cara Mavrikija, a u ostacima tadašnjeg civilnog naselja uz tvrđavu pronađena je tipična slovenska keramika. Još pre njih ugledni grčki istoričari Stilpon Kirijakidis i Vasilije Katsaros su analizirali Serviju i zaključili da je grad dobio ime po Srbima pre 7. veka. Smatrali su da je utvrđenje podignuto u sklopu Mavrikijevih velikih odbrambenih reformi krajem 6. veka i da je on kao posadu doveo Srbe, kao ratničko pleme s obala Dunava koje je porazio ili je sa njima sklopio savez.

Foto :Boris Subašić

Po njihovom mišljenju oni su kao federati (saveznici) dovedeni da čuvaju ključni tesnac između Makedonije i Tesalije, što je u skladu i sa zapisima Teofilakta Simokate, najpouzdanijeg hroničara Mavrikijeve ere. On je zapisao da je car posle operacija protiv Slovena u Podunavlju bio zadivljen vojničkim kvalitetima nekih njihovih plemena sa kojima je napravio dogovor da ih uvrsti u tagmate - elitne stajaće jedinice carske vojske. Sam car je u svom vojnom priručniku - Strategikonu, napisao da je ta slovenska plemena nemoguće naterati na ropstvo, ali da su ona izuzetno lojalna ako se sa njima postupa po ugovoru.

Arheološka istraživanja i nepristrasni istoričari došli su do istog zaključka, da je car Mavrikije koji je stvorio sistem tema, vojno-upravnih odbrambenih oblasti, angažovao za odbranu klanca Faragi Servion jedno borbeno slovensko pleme koje će prostor oko tvrđave braniti kao svoju baštinu, jer im je zemlju u toj oblasti, kao krajišnicima, dodelio u vlasništvo. Ime tvrđave Srbica-Servija nedvosmisleno kazuje o kom je plemenu reč.

BILI POTREBNI VEKOVI

LINGVISTI demantuju Porfirogenitovu priču da su se Srbi nakratko pojavili u 7. veku u Serviji i ubrzo otišli ostavljajući za sobom nazive naselja, planina i reka koje su u sledećih 14 vekova čuvali narodi koji govore drugim jezicima.

- Da bi se ukorenilo ime toponima, a još više hidronima potrebni su vekovi. Da bi se očuvali nazivi Srbica i Bistrica duže od milenijuma bilo je neophodno stalno prisustvo srpskog stanovništva koje je koristilo ta imena - rekao nam je čuveni filolog prof. dr Radmilo Marojević.

Preporučujemo

Reportaže

0 0

Priča o borbi jedne tetke za bolji život bratanice: Milena iz Surdulice u perioda tuge izgradila “Dom radosti”

04. 05. 2026. u 14:26

Reportaže

0 0

I vezom čuvaju dinastiju Karađorđevića: Muzej slatka-kuća Cvetića iz Kraljeva oživeo dozidnice sa portretima (FOTO)

04. 05. 2026. u 00:05

Reportaže

0 1

Znanjem i šarmom osvajala i tragače: Šapčanka Ružica Berić (82), najstarija je učesnica kvizova u Srbiji

02. 05. 2026. u 20:00

Reportaže

0 4

Helikopter ne zna da li upravlja žena, ili muškarac: Potporučnik Jelena Stević, prva žena sa "letačkim znakom" po modelu VS za civile (FOTO)

02. 05. 2026. u 07:00

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije