PRVI svetski rat je okončan pre više od jednog veka, ali ne i pravi, viteški gestovi koji su očuvali iskrene, ljudske i herojske odnose između srpskog i italijanskog naroda.
Baš sada, u vreme kada Italijani trpe jedan od najvećih udara zbog zlokobnog virusa korone, stručnjaci Arhiva Srbije odlučili su da obeleže veliki gest koji su svojevremeno Italijani učinili prema našoj zemlji.

Iako su posete izložbama prekinute, na sajtu Arhiva Srbije juče je istaknuto saopštenje medijima u kome podsećaju na jedan viteški gest Italijana.

Bilo je to tokom Velikog rata, kako su ga naši preci zvali, nadajući se da većeg od njega nikada neće biti.

Nažalost, Drugi svetski rat preimenovao je prethodni u Prvi, donoseći nove milione žrtava i patnji za čitav svet.

Ovog puta stručnjaci Arhiva podsećaju da su postojala brojna i potresna svedočanstva o stradanjima srpskih vojnika i civila tokom povlačenja preko Albanije u Prvom svetskom ratu. Jedan manje poznat dokument iz Arhiva Srbije sadrži podatke da su regruti srpske vojske sa vojnicima redovne vojske umirali od gladi i bolesti na pesku pored mora u Valoni, na albanskoj obali Jonskog mora.

Italijanski vojnici su tada učinili krajnje dostojanstven i častan gest. Prikupili su više od 300 kostura umrlih srpskih regruta i vojnika, na albanskoj obali Jonskog mora, sahranili su ih u zajedničku grobnicu i podigli spomen-ploču na kojoj su napisali potresne reči:

- Junačkim Srbima, koji posle epske borbe sa nadmoćnijim neprijateljem, prinuđeni na dugo, mučno povlačenje, iznemogli podlegoše žudeći za dalekom otadžbinom. Njihova ratna braća Italijani prikupivši njihove kosti otkrivene vetrovima i morem podigoše ovaj spomenik u ime večnog mira.

Đaćinto Ferero


U Arhivu Srbije sačuvan je i dragocen dokument Komande italijanskog 16. korpusa, u kojem se Đaćinto Ferero, komandant ove jedinice, obraća predsedniku srpske vlade Nikoli Pašiću.

Ferero obaveštava Pašića da će 15. avgusta 1917. godine biti otkrivena spomen-ploča koju su italijanske vojne vlasti podigle srpskim vojnicima stradalim u zimu 1915-1916. godine kod Valone.

Tada visoki italijanski vojni oficir moli da Srbija pošalje svoje izaslanike na ceremoniju zakazanu u Valoni, kako bi se svi dostojanstveno oprostili sa srpskim herojima.

ARHIV

ARHIV Srbije je važna institucija u kojoj se čuva arhivska građa nastala tokom rada državnih organa i institucija od 1918. godine. Ideja o osnivanju i važnosti ovakvog arhiva rođena je još 1847. godine.

Na ovom dragocenom mestu nalazi se više od 10.000 dužnih metara arhivske građe razvrstane u 972 fonda i 51 zbirku.