"Kad u srcu sete tište

Vi dođite u Žitište

I damari kad zapište

Vratite se u Žitište"

OVIM stihovima pesnika Dušana Milićeva, na najlepši način iskazana je ljubav i trajna veza prema Žitištu, ili Begeju Svetog Đurđa, kako se nekada zvalo, koje je jedno od najstarijih naselja u ovom delu srednjeg Banata. U pisanim dokumentima prvi put spominje se 1319. godine pod imenom Begej Svetog Đurđa, a to piše i u ugovoru o poklonu mađarskog kralja Roberta Kaštelana, Tomašu Kartanju i njegovom bratu Atili, kojima je pripalo.

Sam naziv Begej Svetog Đurđa javlja se kasnije u spisima i pisanim dokumentima u raznim varijantama: Bega Sveti Đurađ, Begej Sveti Đurađ, Sentđurađ, Šenđurađ, Sveti Đurađ, Begasentđerđ, Sent Georgen i Begej Sveti Đurđe, a sve su to uglavnom iskrivljeni, narodski izrazi za naselje, ili malu banatsku varoš, koja se tako zvala do 1947. godine, kada je u skladu sa tadašnjim uverenjem i željom novodoseljenih stanovnika dobilo ime po žitnim poljima, Žitište.

Nekadašnji traktori na žitnim poljima

Jedna od pet srednjobanatskih opština, nalazi se na 73 metra nadmorske visine i prema poslednjem popisu broji 3.200 stanovnika, mada Žitištani kažu da ih je trenutno jedva nešto više od 2.500. U njemu su rođeni i ponikli Radoslav Bečejac, čuveni fudbaler Partizana, koji je u istorijskoj utakmici crno-belih, sam pobedio čuveni Mančester junajted, na utakmici u Beogradu postigao drugi odlučujući gol. Kada je kasnije prelazio u Olimpiju, od Ljubljančana je dobio novca koliko kilograma je bio težak, naravno u milionima.


PROČITAJTE JOŠ:
Priče iz Vojvodine: Igla i bakarna truba zaludele svet

Prvih šest godina života, žitištanskim blatnjavim sokacima, za loptom je trčao i čuveni Radomir Antić, poznati fudbaler i kasnije uspešni trener španskih klubova Reala i Atletiko Madrida i selektor reprezentacije Srbije. Bio je tu i legendarni centrafor Dušan Mitošević, koji se proslavio u dresu Radničkog iz Niša, fudbaler Proletera Jovan Sučević i brojni drugi poznati ljudi iz sveta sporta i kulture.

Čitavo domaćinstvo kraj ambara

Stariji meštani sećaju se možda i najvažnijeg događaja za malu varoš obasjanu žitnim poljima, otvaranja Doma kulture 1967. godine, kada je gostovao popularni pevač Đorđe Marjanović, koji je bez obzira na to što je narednog dana kretao na veliku turneju po Sovjetskom Savezu, prihvatio poziv iz Žitišta. Sala je bila prepuna, više od hiljadu ljudi pohrlilo je da čuje i uživa u pesmi Đorđa Marjanovića, koji je pevao do ranih jutarnjih sati, uživao u sjajnoj atmosferi, koja ga je oduševila, pa je dragim Žitištanima, iz Sibira, poslao razglednicu i napisao "Da se ne zaboravi, dragi moji Žitištani".

Osim statue Rokija, koja od 1996. godine krasi centar Žitišta i užasnog masakra od pre tri godine, kojeg niko ne želi da se seća, Žitište je nadaleko poznato po parku, koji je podigla vlastelinska mađarska porodica Kiš, jermenskog porekla, tačnije Isak Kiš, koji je park posvetio svojoj devojci Katarini.

Park u centru varoši bio je najlepši i najpoznatiji u južnoj Ugarskoj. Krasile su ga ruže i nadaleko poznato "krivo drvo" ispod kojeg su se rodile brojne ljubavi. Staza jorgovana, sa obe strane okružena je ovim mirisnim grmom, koji je simbol ljubavi i zaljubljenih duša.

Osmogodišnju školu uređuju đaci

Zanimljiv je podatak da je tadašnji Begej Sveti Đorđe još 1859. godine imao lekara, babicu i apoteku, a 1884. godine prvi telefon, a vlastelinska porodica Kiš, koja je vladala selom 108 godina, učestvovala je u izgradnji crkve.

Struja je stigla 1934. godine, uz izgradnju električne centrale. Za Žitište osim 2. oktobra, kada je oslobođeno od fašističke okupacije, značajna je 1945, zbog velike kolonizacije, kada je iz Bosanske Krajine, umesto Nemaca, koji su otišli, doseljeno 250 porodica i oko 1.400 duša, a prva Zemljoradnička zadruga osnovana je 10. aprila 1946.

Nekadašnji izgled varošice

Žitište je poznato i po činjenici da je bilo jedino selo u tadašnjoj Jugoslaviji koje je 1959. godine imalo svoju samouslugu "Velež", koja je bila prva samoposluga u Srbiji i treća u celoj Jugoslaviji. Žitna varoš u srcu banatske ravnice, nekoliko decenija kasnije iznedrila je najveći srpski koncern u živinarskoj industriji "Agroživ", u kojem je sve do crnog naleta tranzicije i njegovog propadanja, bilo zaposleno više od dve trećine ukupnog stanovništva Žitišta.

Ogroman značaj za super pozitivan imidž male varoši imao je prvi predsednik Narodnog odbora dr Toša Piperski, koji je bio pravi narodski čovek, lekar fudbalera Begeja, koji je iako sa drvenom nogom, jer mu je zbog šećera i gangrene amputirana noga, svuda pratio svoje fudbalere. Godinama se u Žitištu prepričava istinita anegdota kada je doktor Toša prilikom jedne posete Beogradu, zajedno sa prijateljem iz glavnog grada kupio loz "po pola", na koji je kasnije, zbog brojnih obaveza potpuno zaboravio. Kada se nekoliko godina kasnije, opet u Beogradu, sreo sa drugarom, ovaj ga je upitao šta je uradio sa parama od dobitnog loza koji je on lepo unovčio, doktor Toša se samo lupio po glavi i uzdahnuo "Pa nije valjda, a ja skroz zaboravio".

Priprema za zimu

Čuvena je i istinita priča koju je zabeležio akademik Jovan Erdeljanović, o baba Kati i baba Grani, od kojih su nastale dve najstarije porodice u Žitištu, Katići i Granići, da je prilikom prokopavanja Begejskog kanala nadomak Žitišta, baba Kata bila toliko ljuta i plašila se da se deca ne udave u velikoj vodi, da je glavnog "indžilira, tukla obranicom po glavi".


PROČITAJTE JOŠ:
Priče iz Vojvodine: Samo kafana zna za smeh i suze

Vrabac i Golub simbolično su žitnu banatsku varoš oslobodili od fašista, a u stvari to su bili heroji Crvene armije Vorobjov i Golubjev, na ruskom jeziku vrabac je vorob.

Plodne oranice


KAD JE "ĆIRA" TUTNjAO

IZ Srpske Crnje prema Zrenjaninu, pedesetih i šezdesetih godina prošlog veka, čuveni "ćira" tutnjao je prugom, a poznata je bila i u pesmi opevana žitištanska krivina. Stariji i sad prepričavaju, da je dok "ćira" obiđe krivinu, dovoljno bilo iskočiti iz njega i napraviti cigaret pauzu, ili obaviti malu nuždu, koliko je sporo išao, ali se ipak svuda stizalo.

Proslava 700. rođendana Žitišta

CRTICE IZ ISTORIJE

1319. Najstariji pisani dokument o naselju

1452. Selo je napadnuto i opustošeno od braće Himfi

1660. U katastigu Pećke patrijaršije obeleženo kao srpsko naselje pod turskom upravom

1723. Na Mersijevoj karti je označeno kao nenaseljeno mesto

1724. Grof Mersi je naselio selo Srbima i Rumunima

1728. Počelo je kopanje kanala Begej

1740. U naselju zabeleženo 18 domaćinstava

1751. Počelo naseljavanje oko 1.000 Srba graničara

1753. Na kartama označeno kao srpsko naselje

1910. Otpočela sa radom šestogodišnja osnovna škola

1929. Duga i hladna zima, led na Begeju debljine jedan metar

1944. 2. oktobar - Dan oslobođenja od nemačke okupacije