U LUKSUZNOJ opremi, sa kožnim koricama i ukrasnim okovima, vinjetama i inicijalima po ugledu na srednjovekovne kaligrafe, pozlatom i više od 400 ilustracija, najznačajniji spomenik srpske državotvornosti - Zakonik cara Stefana Dušana, štampan je u ekskluzivnih, bibliografskih 450 primeraka, a čija će cena tek biti objavljena. Za ovo izdanje "Mladinske knjige", prevod na naš savremeni jezik Prizrenskog prepisa čuvenog pravnog akta, čiji original nije sačuvan sačinio je redovni profesor Odeljenja za istoriju Filozofskog fakulteta BU - Đorđe Bubalo.

- Dušanov zakonik pisan je narodnim, a ne književnim jezikom visokog stila, ipak se u sintaksi, morfologiji i leksici u tolikoj meri razlikuje od današnjeg govornog i književnog srpskog jezika da bi ga većina savremenih čitalaca slabo ili pogrešno razumela - objašnjava, za "Novosti", profesor Bubalo. - Ovaj prevod ima dvostruki cilj - da tekst pisan starim srpskim jezikom učini u što većoj meri razumljivim savremenom čitaocu i da istovremeno jedan stručan pravni tekst, koji odražava sasvim drugačiju realnost srednjovekovnog društva, približi neupućenima.

SPASOVDAN DUŠANOV zakonik donet je na Spasovdan, koji je 1349. godine pao na 21. maj. Međutim, sutrašnji dan se, kako nam objašnjava profesor Bubalo, ne može smatrati jubilejem, jer je Spasovdan pokretni praznik. Njegovo donošenje je prikladnije vezati za ovaj crkveni praznik, koji ove godine pada 28. maja.

Zato je, nastavlja naš sagovornik, bilo potrebno prilagoditi srednjovekovnu rečenicu pravilima savremene srpske rečenice, a pri tome reči i tehničke termine koji su nestali iz jezika, izobičajili se, promenili značenje ili se ograničili na lokalne govore zameniti današnjim rečima i izrazima:

- Najveći je izazov bio prevesti srednjovekovne tehničke termine kojima se ne može naći ekvivalent u leksici savremenog srpskog jezika, to jest koji se ne mogu prevesti po načelu "reč za reč". Oni su morali biti prevođeni opisno ili rečima koje im po značenju približno odgovaraju, često i uz kratka objašnjenja u zagradama.

U nastojanju da se rekonstruiše tekst Zakonika, po jeziku, strukturi i obimu najbliži izgubljenom originalu, neophodna je saradnja istoričara, filologa i istoričara prava, dodaje profesor Bubalo:

- Istraživačima stoje na raspolaganju prepisi koji su nastajali u rasponu od 14. do sredine 19. veka, a činjenica da se gotovo sve to vreme Zakonik upotrebljavao odrazila se i na njegovu sadržinu i jezik, jer se morao prilagođavati promenama društvenih i političkih okolnosti. Među tim prepisima istraživač mora prepoznati i izdvojiti kasnije slojeve da bi identifikovao one pravne propise ili njihove verzije koji potiču iz vremena cara Dušana.

Naš sagovornik ističe da je to moguće analizom jezika i poređenjem propisa sa poznatim činjenicama o društvu, državi i pravnom poretku Dušanovog vremena:

- Iako potiče iz 16. veka i nije u celini sačuvan, za Prizrenski prepis se upravo na osnovu navedenih merila može reći da je u najvećoj meri sačuvao strukturu i jezički izraz izgubljenog originala. Svako izdanje i prevod Zakonika, pa i ovaj, uključuje i one članove kojih nema u Prizrenskom, na osnovu drugih prepisa. To razume se, ne znači, da su svi sačuvani članovi, a ima ih ukupno 201 prema savremenoj naučnoj numeraciji, bili u sastavu prvobitne verzije Zakonika.

Profesor Bubalo autor je i dela knjige posvećenog samom caru Stefanu Dušanu, njegovom životu, od detinjstva, preko ustoličenja, vladavine do donošenja Zakonika, čiju sudbinu takođe prati kroz vekove, sa posebnim osvrtom na Prizrenski prepis.

- Car Dušan, kao vrhovni zakonodavac i sudija, donošenjem pravednih zakona koji su počivali na pravoslavnoj veri nastojao je da obezbedi Srpskom carstvu blagostanje, pobožan život i put ka spasenju stadu koje mu je povereno - smatra profesor Bubalo. - Zakonodavac je, štaviše, promovisao uzvišeno pravno načelo o prednosti zakona nad carevom voljom.

U Dušanovom zakoniku najviše su bile zastupljene odredbe iz državnog, krivičnog i procesnog prava, a zakonodavac je birao propise koji su imali aktuelnost u trenutku donošenja i one na kojima je počivalo uređenje države i društva, zaključuje Đorđe Bubalo, uz napomenu da je i ova knjiga nastojanje da se očuva i neguje svest o kontinuitetu pravne i državotvorne kulture srpskog naroda.


SVAKI PRIMERAK UNIKATAN

PO ugledu na srednjovekovna izdanja, za ovo je primenjeni umetnik Božidar Bole Miloradović osmislio je i nacrtao 201 inicijal, mnogobrojne vinjete i ručno ispisao ćirilička slova, koja su potom skenirana da bi njima bio štampan tekst. Pod njegovim mentorstvom, grafička rešenja uradila je Maja Kesar. Svaki primerak knjige je unikatan i izrađen u četiri različite radionice: u jednoj je štampan, u drugoj je stavljana zlatna folija, u trećoj su montirani okovi i ručno rađene korice, a u četvrtoj je izrađen gravirani drveni stalak.