RUSIJA – UKRAJINA - ČETIRI GODINE PAKLA: Kuda ide pravoslavlje?

DOK svet obeležava sumornu četvorogodišnjicu sukoba koji je iz korena promenio mapu Evrope, duhovni potres dostiže vrhunac – najznačajnija svetinja slovenskog pravoslavlja, Kijevo-pečerska lavra, potpuno je prešla pod jurisdikciju nekanonske „Pravoslavne crkve Ukrajine“ (PCU) koju predvodi „mitropolit kijevski“ Epifanije Dumenko.

Foto: AP Photo/Efrem Lukatsky

Ovim činom, kanonska Ukrajinska pravoslavna crkva, koja se nalazi pod okriljem Moskovske patrijaršije, praktično je izbačena iz svog vekovnog doma.

Navršile su se pune četiri godine od tog 24. februara 2022. godine, kada je započeo sukob neslućenih razmera između Rusije i Ukrajine. Bilans je tragičan: stotine hiljada poginulih, milioni raseljenih i potpuno razorena infrastruktura. Dok čelik i barut preciznih projektila menjaju topografiju terena, na duhovnoj mapi pravoslavlja dešava se potres čije će posledice biti trajnije od ratnih razaranja.

Svetinja kao ratni plen

Najnovije vesti koje su potresle hrišćanski svet, a koje su potvrdili relevantni izvori poput portala Ortodoks Tajms (Orthodox Times) i makedonskog Crkovnog žurnala, govore o potpunom preuzimanju Kijevo-pečerske lavre od strane tzv. Pravoslavne crkve Ukrajine (PCU). Simbolično, baš na četvrtu godišnjicu rata, ozvaničeno je da nova „monaška zajednica“ preuzima punu duhovnu upravu nad Bližnjim pećinama (Svetog Antonija).

Ovom finalnom činu prethodila je nasilna akcija sredinom februara kada su  službenici državnog rezervata posekli  brave na poslednje dve crkve Donje lavre koje je koristilo kanonsko bratstvo. Time je pristup najvećim svetinjama za monahe lojalne mitropolitu kijevskom Onufriju definitivno onemogućen. Dok "mitropolit" Epifanije trijumfalno poručuje da je reč o „ispravljanju istorijske nepravde“, za milione vernika Ukrajinske pravoslavne crkve - Moskovske patrijaršije ovo je akt otvorenog progona i otimanja vekovne duhovne baštine.

Kuda ide pravoslavlje?

Sukob Carigrada i Moskve, započet davanjem autokefalnosti objedinjenim nekanonskim strukturama u Kijevu 2019. godine, sada je ušao u fazu totalnog raskola bez presedana. Dok Vaseljenska patrijaršija insistira na svom statusu „prvog bez jednakih“ (Primus sine paribus), pozivajući se na 28. kanon Četvrtog vaseljenskog sabora koji joj prema njenom tumačenju daje pravo arbitraže u međucrkvenim sporovima, Ruska pravoslavna crkva optužuje Fanar za otvoreno služenje geopolitičkim interesima Zapada i grubo gaženje tih istih kanona.

Pravoslavlje se danas nalazi na istorijskoj prekretnici, duboko opterećeno trima ključnim i međusobno povezanim procesima koji prete da trajno izmene njegovo biće. Prvi stub ove krize je liturgijska izolacija, budući da je Moskovska patrijaršija prekinula svako evharistijsko opštenje sa jerarsima i pomesnim crkvama koje su priznale Epifanija Dumenka i njegovu crkvenu organizaciju. Taj nevidljivi, ali neprobojni zid unutar crkvenog tela postaje sve viši, onemogućavajući zajedničku molitvu čak i na najsvetijim mestima hrišćanstva.

Uporedo sa duhovnim raskolom teče i direktan državni progon, jer su ukrajinske vlasti kroz represivne zakonske akte, a naročito kroz sporni Zakon br. 8371, kanonsku Ukrajinsku pravoslavnu crkvu praktično stavile van zakona. Označavanjem ove drevne institucije kao „ispostave agresora“, državni aparat je ozakonio otimanje imovine i zatvaranje hramova, što je svoju tragičnu kulminaciju doživelo upravo nedavnim događajima u Kijevo-pečerskoj lavri.

Konačno, sve ovo vodi ka potpunom geopolitičkom cepanju pravoslavnog sveta, gde strah od trajne podele na „istočni“ i „zapadni“ blok postaje surova realnost. Dok sa jedne strane stoji Carigrad sa svojim pretenzijama na apsolutnu arbitrarnu vlast, koje crpi iz svog tumačenja kanona Četvrtog vaseljenskog sabora, sa druge strane je Moskva koja insistira na očuvanju tradicionalnog kanonskog poretka, što preti da na duge staze stvori dva potpuno odvojena i suprotstavljena pravoslavna univerzuma.

Pozicija Srpske pravoslavne crkve 

U ovom vrtlogu globalnih podela, Srpska pravoslavna crkva (SPC) našla se u izuzetno delikatnoj poziciji. Iako Patrijaršija u Beogradu ostaje nepokolebljiva u doslednom poštovanju kanonskog poretka, ona i dalje nastoji da očuva liturgijsko jedinstvo ne prekidajući evharistijsko opštenje ni sa Carigradom ni sa Moskvom. Beograd priznaje isključivo mitropolita kijevskog Onufrija i Ukrajinsku pravoslavnu crkvu kao jedinu legitimnu, ali se upravo zbog takvog stava „ukrajinski scenario“ kao zlokobna senka nadvija nad Balkanom. Pritisci na SPC su dvostruki i dolaze sa više strana, pre svega kroz oživljavanje crnogorskog pitanja, gde snage koje teže slabljenju srpskog identiteta otvoreno prizivaju „ ukrajinski model“ za nasilno rešavanje statusa tamošnjih eparhija.

Međutim, opasnost se ne zaustavlja samo na granicama Crne Gore; slični mehanizmi političkog pritiska prepoznaju se i u kompleksnim situacijama na Kosovu i Metohiji, kao i u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj, gde se crkveno pitanje sve češće koristi kao sredstvo za ostvarivanje parcijalnih nacionalnih interesa. Brutalno otimanje Lavre u Kijevu za Beograd zato nije samo vest iz daleke zemlje, već dramatično upozorenje kako dobro osmišljen politički inženjering, potpomognut crkvenim raskolom, može preko noći ugušiti vekovna prava jedne autokefalne pomesne crkve.

Ispit savesti za pravoslavnu vaseljenu 

Tragedija Kijevo-pečerske lavre, u kojoj su vekovna molitvena tišina i monaško podvižništvo zamenjeni administrativnim pečatima i policijskim kordonima, predstavlja najmračniju stranicu savremene crkvene istorije. Dok se kapije svetinje zatvaraju za one koji su je izgradili i čuvali, pred pravoslavnim svetom stoji suštinsko pitanje: da li će kanoni pokleknuti pred silom državnog aparata i geopolitičkim inženjeringom? Sudbina Lavre u februaru 2026. godine nije samo ukrajinski lokalni problem, već ogledalo u kojem svaka pomesna crkva, od Beograda do Antiohije, može videti sopstvenu budućnost ukoliko se izgubi saborno jedinstvo. I dok se ratni vihor na frontovima ne stišava, duhovne rane nanete otimanjem ove svetinje zarastaće decenijama, ostavljajući budućim generacijama u amanet gorak ukus poraza prava pred

 moći.

Preporučujemo

Svet

0 0

NASTAVLjA SE OFANZIVA RUSIJE: Vojska zauzela dva naselja u Ukrajini

28. 02. 2026. u 11:17

Svet

0 0

TRAMP PORUČIO MOSKVI: SAD bi želele postepeno ukidanje sankcija Rusiji u okviru rešenja za Ukrajinu

27. 02. 2026. u 20:20

Svet

0 1

MAĐARSKA VOJSKA ŠALjE HELIKOPTERE NA GRANICU: Uvedene dodatne mere za odbranu od dronova iz Ukrajine

27. 02. 2026. u 20:45

Svet

0 0

"RAT U UKRAJINI MORA BITI GOTOV DO LETA" Tramp ovo poručio Zelenskom

26. 02. 2026. u 10:22

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije