Srpske opštine - prevelike

OPŠTINE U Srbiji su prema broju stanovnika i prostoru koji zauzimaju među najvećima u Evropi. Prosečna jedinica lokalne samouprave u Republici, uključujući Grad Beograd, broji gotovo 50.000 stanovnika. Čak i bez četiri najveća grada, naša prosečna opština neuporedivo je veća od evropske, koja je u proseku manja čak - tri puta.

Sa većinom od 145 samouprava, koliko ih je u Srbiji bez Kosova i Metohije, građani imaju problem udaljenosti od sedišta. Rekorder po gabaritu je Kraljevo, gde 125.000 stanovnika živi na 1.500 kvadratnih kilometara.

U krugu najglomazijih su i Pirot, Sjenica, Ivanjica, Knjaževac, Prijepolje, Zaječar i Kuršumlija. Žitelji pojedinih njihovih sela moraju da pređu i po 50 kilometara da bi na opštinskom šalteru izvadili ličnu kartu, krštenicu, registrovali auto ili overili neki dokument.

Demograf Ivan Marinković ne odbacuje dobre strane povećanja broja jedinica lokalne samouprave, ali ističe da to neće rešiti osnovni problem države - pad broja stanovnika.

- To bi građanima olakšalo određene procedure, ali će naselja i dalje nestajati - kaže Marinković. - Od 4.700 naselja mnoga će se ugasiti, a u sledećih nekoliko godina gradovi će i dalje voditi glavnu reč.

Osnovni uslov za osnivanje opštine, prema zakonu, jeste da ona ima najmanje 10.000 stanovnika, što se uzima kao idealna mera populacije. Razlika u veličini između Novog Beograda sa 200.000, i Crne Trave sa 1.600 stanovnika, ili Leskovca sa 145 i Malog Iđoša sa samo tri naselja najčešći su argumenti u prilog osnivanja novih opština. Odvajanje od Užica, iz sličnih razloga, među prvima su zatražili žitelji Sevojna, kao i građani Nove Pazove, koji hoće samostalnost od Stare Pazove.

Povećanje broja opština, međutim, ne podržava Stalna konferencija gradova i opština. Njen predsednik Saša Paunović kaže da će to biti moguće tek kada se Srbija razvije toliko da svi građani imaju dobar kvalitet života.

- O tome ćemo da razmišljamo tek kada svim građanima obezbedimo struju, vodu, kanalizaciju, puteve - nabraja Paunović.

- Ne slažem se sa povećavanjem, jer su male administrativne celine teško održive i jedini način za preživljavanje jeste finansiranje iz budžeta.

Da bi u slučaju masovnijeg osnivanja novih opština ”dara bila veća nego mera”, smatraju i u Nacionalnoj alijansi za lokalni ekonomski razvoj (NALED).

- Iako naše opštine daleko prebacuju evropski prosek od 10.000 stanovnika, usitnjavanje samouprava povećalo bi ionako glomazan aparat činovnika - ukazuje Jelena Bojović iz NALED.

- Oživljavanje mesnih zajednica, tamo gde za njima ima potrebe, olakšalo bi ljudima život.

HRVATSKA PREDNJAČI

O DIMENZIJAMA lokalnih samouprava u Srbiji najbolje govore primeri iz okruženja. Susedna Hrvatska, sa upola manje stanovnika, ima čak 429 opština, od kojih najmanja ima samo 137 žitelja. Slično je u Mađarskoj i Sloveniji, u kojoj manje od dva miliona stanovnika svoje potrebe zadovoljava u 210 opština - za 60 više nego Srbija.