CRNOGORSKO "NADSRPSTVO" - GENEaLOGIJA JEDNOG MITA: Borba petla sa samim sobom

U "DUGOM KRETANjU između klanja i oranja" raspet između carstava i civilizacija, kao samosvjesna, zasebna i konkretna cjelina, srpski narod je prolazio kroz iskušenja različitih vrsta.

Foto: Arhiv "Novosti" i "Borbe"/ Portal IN4S/IN4S/Printskrin/Fejsbuk/Marko Milačić i Vikipedija

Kako su srpski kolektivi stoljećima živjeli u dugoj i tamnoj sjenci tuđinske vlasti, tako su dospijevali i u različite granične situacije vlastite egzistencije, premda sudbinski povezani, tragedijom i krvlju, u različitim krajevima naših geografija - različito: recimo, tokom Drugog svjetskog rata, u Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini, Srbi su poglavito bili izloženi ustaškom teroru, u Srbiji njemačkom, mađarskom, bugarskom i albanskom, a u Crnoj Gori - italijanskom, albanskom, muslimanskom i, samo dijelom, ustaškom.

Foto: Arhiv "Novosti" i "Borbe"/ Portal IN4S/IN4S/Printskrin/Fejsbuk/Marko Milačić i Vikipedija

Ovakve snažne epifanije i priznanja crnogorskom srpstvu srećemo i u vidovdanskoj besjedi Miše Dimitrijevića 1867. u kojoj opominje na vrijeme kada su "udovi tela srbskog obamrli bili, i samo mu je još jedino srce živo bilo, koje od Kosova pa do današnjeg dana još nije prestalo kucati, a to srbsko srce to je junačko gnjezdo sokolovo - Crna Gora!" gdje, potom, dodaje "i ako je Srbin svugde Srbin, opet svi priznati moramo, da je svest srbska u Crnoj Gori najbolje sačuvana." Zatim Dimitrijević, čuveni novosadski Srbin, novinar i političar, označivši Crnogorce kao uzorni primjer srpskog slobodarstva, zaključuje: "Vreme bi jedanput bilo, da i mi prihvatimo onu misao, za koju se Crnogorci bore, a to je misao slobode i jedinstva naroda srbskog." ("Zastava" 30. jun, 1867. godine); Onovremeni Crnogorci jesu, dakle, na neki način, doživljavani kao nosioci srpske integralističke svijesti i primjer borbe za nacionalno oslobođenje i ujedinjenje srpskoga naroda.

PARTIJA UTVRĐUJE PRAVO NA ISTORIJSKO SEĆANjE

Osim novina i časopisa, mit o naročitom crnogorskom srpstvu afirmisala je epska poezija, a likovi iz "Gorskog vijenca" (poput Vuka Mandušića) ili iz narodne pjesme (poput Nikca od Rovina) naprosto su srastali sa junačkim nasljeđem Marka Kraljevića, Miloša Obilića, Stojana Jankovića i Starine Novaka kao njihovi prirodni nasljednici. Kada se sve to uzme u obzir, lako je zaključiti da je romantizam 19. vijeka zaslužan za mitotvorenje političke konstrukcije tzv. crnogorskog primata u srpstvu, što je, naročito posvećeno i politički mudro, posebno u docnijim dinastičkim sukobima, koristio crnogorski knjaz Nikola I Petrović Njegoš, jasno uviđajući činjenicu da njegovo Cetinje nije u stanju i ne može da igra bilo kakvu nadmoćnu političku, a još manje kulturnu, utakmicu sa Beogradom. Kasnije, u stihijama Velikog rata, kad je Crna Gora padala pod austrougarsku vlast, pojavio se posljednji veliki bljesak crnogorskog srpstva, oličen u Mojkovačkoj bici, nakon koje su uslijedili kapitulacija, okupacija, raspuštanje vojske, španjolska groznica, zarobljeništvo i glad.

Foto: Arhiv "Novosti" i "Borbe"/ Portal IN4S/IN4S/Printskrin/Fejsbuk/Marko Milačić i Vikipedija

Oslobođenjem Crne Gore i njenim ujedinjenjem sa Srbijom u zajedničku jugoslovensku državu, ostvarena je centralna funkcija njenog postojanja i označen početak doba u kome su Crna Gora i srpski narod u njoj, izlazeći iz jednog stoljetnog vanrednog stanja, obilježenog ratovima i pripremama za nove ratove, konačno mogli da stupe u redovne tokove jedinstvenog srpskog duhovnog, kulturnog, prosvjetnog i, napokon, nacionalnog života.

Početkom drugog svjetskog rata, značajno siromašni i okupirani crnogorski Srbi, vječito zagledani u staru srpsku zaštitnicu Rusiju, sa nadom koja zamagljuje horizonte razlikovanja između carizma i staljinizma, ponovo zatečeni u zemlji koju je napustio kralj, a okupirao neprijatelj, i podijeljeni u dva pokreta, ušli su u krvavi građanski rat. Međutim, rigidno istorijsko iskustvo crnogorskih Srba jeste revolucija koja teče koritom totalitarnog konstruisanja novog naciona, na koji način se odvijala specifična uzurpacija crnogorstva. Crnogorac više ne biva samo Srbin koji je sam sebe, u crnogoričnim šumama, oslobodio od turske vlasti, nego i pripadnik jednog novog, revolucionarnog naroda, koji se oslobadio od "velikosrpske hegemonije". Njegovo kolektivno ime više nije srpsko nego crnogorsko, odnose između elemenata njegove srpske kulture utvrđuje AGITPROP, partijska dogmatika suzbija prava na neželjena i "regresivna" istorijska sjećanja, dok propaganda nastoji da nametne iskustvo revolucije kao najveće i najprogresivnije zajedničko istorijsko iskustvo srpskog naroda u Jugoslaviji. Ideju srpskog nacionalnog jedinstva zamjenjuje ideja partijskog jedinstva. Princip jednakosti naroda u Jugoslaviji omogućava da jedno lice, nacionalno određeno kao Crnogorac, u odnosu na jednog Srbina, ima šesnaestostruko veće mogućnosti da postane, recimo, general ili ambasador, odnosno da napreduje u jugoslovenskoj službi. Usljed takve, i sličnih garantovanih privilegija, mnogi Crnogorci su osjećali da su, pod totalitarnim režimom, stekli priznanje kao "najbolji Srbi", ali ipak "nešto drugačiji" od ostalih neprivilegovanih Srba. Nomen est omen.

TEKST IZ ISTORIJSKOG DODATKA "ŠTA SMO UZELI OD PREDAKA, A ŠTA DUGUJEMO POTOMCIMA"

Preporučujemo

Društvo

0 0

SVETI GRIGORIJE NISKI UMRO U BEDI, ALI SE NIJE ŽALIO: Danas je dan praštanja - Ovo je važna molitva mlađem bratu Vasilija Velikog

23. 01. 2026. u 07:22

Društvo

0 2

OBLAČNO ALI SUVO, KOŠAVA U POJAČANjU, TEMPERATURA U PORASTU: Vremenska prognoza za petak, 23. januar

23. 01. 2026. u 00:05

Društvo

0 0

POTPISAN VAŽAN SPORAZUM: Ministarstvo pravde i NAJU dogovorili usavršavanje državnih službenika

22. 01. 2026. u 22:47

Društvo

0 4

"DOBAR ČOVEK, ČISTOG OBRAZA I JAKOG KARAKTERA!" Bivši komandant Žandarmerije se potresnim rečima oprostio od preminulog Bojana Dikića

22. 01. 2026. u 22:11

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije