KADA se 1946, pre tačno 70 godina, na gradilištu pruge Brčko - Banovići, prvi put čuo brigadirski uzvik “Hoćemo li, drugovi! Za koga...” odjeknulo je i iz grla stotina mladića i devojaka iz Novog Sada, Zrenjanina, Vršca, Subotice... Mladi iz Vojvodine nisu propuštali ni jednu radnu akciju...

A u dobrovoljnom radu omladinci iz Vojvodine su do te 1946. godine, kako navode mr Darijuš Sami i Dejan Bolorin, kustosi u Muzeju Vojvodine, koji su poslednjih meseci, kao autori izložbe posvećene Omldinskim radnim akcijama, bavili ovim interesantim delom istorije, već stekli dosta iskustva.

- Kroz ceo Drugi svestski rat karakteristično je učešće omladinaca, ali i žena i ostalih kategorija stanovništva koje nije učestvovalo u borbama, u dobrovoljnom radu, pre svega na poljima, kako bi se obezbedila hrana za partizanske borce, ali i sve ostale ljude na slobodnoj teritoriji - objašnjava Sami. - Poznato je da je još 1944. iza Sremskog fronta, omladina masovno učestvovala u branju kukuruza. Samim tim, organizovanje radnih brigada za odlazak na prvu “zvaničnu” radnu akciju, koja je imala savezni karakter - izgradnju pruge Brčko - Banovići, nije bio veliki problem.

Sama izgradnja ove pruge, kako podseća njegov kolega Bolorin, na zahtev Centralnog odbora Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Jugoslavije, poverena je upravo omladini.

- Za pola godine, koliko se ova pruga gradila, u gradnji je učetvovalo više od 60.000 omladinaca i omladinki - kaže Bolorin. - Tu je, naravno, bila i Novosadska brigada, Begejsko-zrenjaninska brigada, Vršačka, Subotička... Usledila je izgradnja pruge Šamac - Sarajevo, sa oko 200.000 akcijaša, a zatim su se akcije samo nizale. Najmasovnija i najduža je bila izgradnja autoputa “Bratstvo-jedinstvo”, odnosno, Beograd - Zagreb...

Interesantno je, napominju Šami i Bolorin, kako je prva savezna radna akcija na teritoriji Vojvodine organizovana tek 1975. godine. Tada se gradio Partizanski put, na Fruškoj gori. Radilo se, kasnije, i na regulaciji Palićkog jezera, a i na pošumljavanju Deliblatske peščare. Ovo pošumljavanje, upamćeno je kao jedno od najmasovnijih u istoriji Jugoslavije.

- Mora se napomenuti kako se na radnim ackcijama nije samo radilo - priča Sami. - Na trasi se radilo osam sati, a popodne je u brigadirskim naseljima bilo rezervisano za razne obuke i kurseve. U početku, opismenjavanje, a kasnije, došle su i obuke za rukovaoce raznim građevinskim mašinama, traktoriste, vozače automobila, radioamaterski, pa i fotografski i novinarski kursevi, kursevi šivenja i krojenja... Večeri su bile posvećene kulturno-zabavnim aktivnostima, pevalo se, gledali su se filmovi, pripremale pozorišne predstave...

Samo na pruzi Brčko - Banovići, kako je sa ponosom isticano, opismenjeno je 15.876 akcijaša, a pretpostavka je da se na akcijama opismenilo više od 70.000 omladinaca. O tome, koliko ih je na radnim akcijama steklo svoja buduća zanimanja, kroz kurseve, jako je teško bilo voditi evidenciju ...


BEOČINCI PODVIŽNICI “NOVOSTI”

JEDNA od radnih brigada, savladala je sve izazove i opstala je. Omladinske radna brigada “Dimitrije Lazarov Raša” iz Beočina, jedina je ostala aktivna u Srbiji, i lane je proslavila 40 godina postojanja, a njeni članovi ponosni su na to što su nosioci priznanja “Novosti” za plemeniti podvig godine.Brigada je formirana 1975, a privremeno se ugasila 1989. godine, pa je obnovljena 2005. Ova brigada, inače, najveće savezno priznanje za omladince, Plaketu “Veljko Vlahović” donela je u Beočin sa akcije “Pirot 85”, “Deliblatski pesak 88” i “Sarajevo 89”, a i danas više od 200 brigadira na čelu sa Andrijom Mumovićem, policajcem u penziji, diplomiranim pravnikom i pedagogom, i dalje se okuplja i radi - udarnički.

"PRETERANO GOLIŠANjE" DEVOJAKA

ŽIVOT u brigadirskim naseljima nije prolazio bez incidenata. Dešavalo se da bude vike, vređanja, a na gradilištu auto-puta 1960. godine bilo je i tuče. Pamti se “preterano golišanje” brigadistkinja u srednjoškolskim i studentskim brigadama, a i “pojava” da mladići i devojke noću napuštaju logor - u parovima. Najteža kazna bilo je odstranjivanje iz brigade. Za prva tri meseca 1960. godine sa rute auto-puta isključena su 164 omladinca, a opomenu i ukor dobilo je 379 brigadira...

MLADI DOLAZILI IZ INOSTRANSTVA

U IZGRADNjI Jugoslavije učestovala je i omladina iz inostranstva. Njih je od 1946. do 1963. bilo bezmalo 14.000. Najviše stranaca je bilo na pruzi Šamac - Sarajevo, i to 5.500 omladinaca iz četrdesetak zemalja. Jedna od njih je i Ula Anderson, koja je učestvovala na gradilištu auto-puta “Bratstvo - jedinstvo”.