SAMO SLOGA SRBINA SPASAVA IZ PERA OFICIRA JOVANA: Naša nacionalna krilatica je stih iz pesme naučnika i ratnika, napisane 1860.

KO u tuđu mišicu se nada, taj imade još mnogo da strada.

Turci iz tvrđave u junu 1862. bombarduju Beogradsku varoš, Dragašević sa đačkom legijom sprečio upad, Foto Biblioteka "Borba"/Vikipedija

Pa čuj, Srbe, o počuj me, brate, ova patnja nek je nauk za te: Izvan tebe tražićeš badava - Samo sloga Srbina spasava, Tako Srbu piše i na grbu!

Ovako glase stihovi pesme "Jeka od gusala" koje je 1860. objavio Jovan Dragašević: ratnik, pesnik i dramski pisac, geograf, profesor Vojne akademije, pisac stručnih udžbenika, prevodilac, arheolog, astronom, etnolog, arhivista, urednik, izdavač, koji je prošao ratni put od komandosa do generala!

Foto Biblioteka "Borba"/Vikipedija

Tek u 21. veku srpska nauka prisetila se pravog autora krilatice "Samo sloga Srbina spasava!" koju je srpski narod prigrlio kao tradicionalnu poslovicu i njome tumačio ocila u srpskom grbu (koja nisu ni ocila već četiri početna slova izreke "Car careva vlada carevima" na zastavi prvoslavnog Hrišćanskog carstva koju je, po rečima istoričara, Srbija zabaštinila od Vizantije posle 1204. kada su krstaši osvojili Carigrad).

O ponarođivanju svojih stihova Dragašević setno piše u jednom pismu: "Istina, milo bijaše mi što se ta moja izreka unosi u narodne umotvorine, ali i žao mi bijaše da se moje lično od mene još za života otima."

Bio je učesnik Berlinskog kongresa 1878. kada je njegova etnografska karta korišćena za definisanje granica samostalne međunarodno priznate Srbije. Dragašević je kao profesor učio buduće srpske vojvode, uključujući Radomira Putnika, ne samo vojnim naukama, već i ljubavi prema nauci i umetnosti, stvarajući od oficira istinsku elitu srpskog društva.

Foto Shutterstock

Dragašević je bio član Geografske akademije u Briselu, Društva srpske slovesnosti, Srpskog učenog društva, Srpske kraljevske akademije, jedan od osnivača Srpskog arheološkog društva i Srpskog poljoprivrednog društva. Po njemu i danas nosi ime sorta jabuke dragaševka koja je sve do 21. veka bila i jedini spomenik ovom velikanu vičnom i maču i peru.

- Sve do pred kraj 20. veka malo ko je u Srbiji, pa čak i u savremenom oficirskom koru Vojske Srbije, znao za ime i delo Jovana Dragaševića, kao, uostalom, i za druge velikane srpske vojske iz 19. i početka 20. veka. Gotovo da su svi oni - od stvaranja Kraljevine SHS, odnosno Kraljevine Jugoslavije, pa sve do početka 21. veka i novog milenijuma - bili potisnuti iz pamćenja naroda kojem su pripadali i kojem su sve dali. Nadvladale su neke nove "vrednosti", kojima je prepravljana, a zbog toga i drugačije interpretirana opšta i vojna istorija srpskog naroda, istorija njegovih ustanaka i oslobodilačkih ratova do kraja Velikog rata i stvaranja Kraljevine SHS - zabeležio je prof. dr Miloje Pršić, autor prve studije o Dragaševiću.

Sudbina je bila da Dragaševićevo delo srcem i dušom prihvati i sačuva srpski narod, dok je vlast uvek pomalo zazirala od njega, još za života. On je rođen u Požarevcu 16. februara 1836. odakle je 1849. posle osnovne škole otišao u Beograd i završio Prvu beogradsku gimnaziju, a zatim i Artiljerijsku školu, tadašnju vojnu akademiju. Završio ju je 1860. i dobio čin artiljerijskog potporučnika, a već sledeće godine je postao i predavač.

- Kao profesor Opšte i srpske istorije, Geografije, Strategije i Stilistike, kao čovek velikog znanja i nadahnutog kazivanja, umeo je brilijantno da "sroči" i isprepliće sadržaje više predmeta, ugrađujući tradiciju i običaje srpskog naroda. Svojim radom uticao je na buduće oficire, na one koji su sa svojim vojnicima i narodom pobeđivali u oslobodilačkim ratovima - naglašava prof. dr Pršić.

Bitka na Moravcu kod Aleksinca u srpsko-turskom ratu 1876., Foto Biblioteka "Borba"/Vikipedija

Dragašević nije nadahnjivao samo buduće oficire. U književnoj javnosti je još od 1854. bio poznat kao pisac čija je drama "Smrt ajduk Veljkova" bila najpopularnija srpska predstava sve do početka 20. veka.

- Čak je i u Bogosloviji postojala scena, koja je početkom 1861. davala Osvajanje Beograda pod Karađorđem i ponovo popularnog Dragaševićevog Ajduk Veljka. Dok su pozornicom prolazile "kićene čete srpskih sokolova sa barjacima krstašima", oduševljeno gledalište lako je gubilo iz vida razliku između scene i beogradskih sokaka... Pesmu "Ustaj, ustaj Srbine!" prihvatili bi svi, glumci i gledaoci, đaci i profesori, kalfe i majstori, žandarmi i famuluzi, spečeni argati i trbušasti boltadžije... Mladi oficir Dragašević nije se ustručavao da prekori vlast: "Zahrđa puška bojna, zahrđa sablja kovna" - navodi istoričar Života Đorđević.

Već u junu 1862. kada je turska posada tvrđave počela da bombarduje Beograd, on je pokazao da nije salonski patriota, već pravi ratnik i junak. Dok je narod bezglavo bežao pred đuladima Dragašević je okupio svoju Licejsku (đačku) legiju i kao njen komandir prvi postavio barikade prema Osmanlijama. Turski vojnici su pokušali da ispadom iz tvrđave na brzinu zauzmu grad, ali su ih zaustavili đaci pod komandom Dragaševića kojima su se ubrzo pridružili i srpski vojnici. Licejci su vodili celu noć borbe na prostoru današnjeg Studentskog parka iz kojih su izašli kao pobednici.

Bitka na Moravcu kod Aleksinca u srpsko-turskom ratu 1876., Foto Biblioteka "Borba"/Vikipedija

Profesor Dragašević je zaslužan i za formiranje posebnog odeljenja Glavnog đeneralštaba za prikupljanje i čuvanje arhivske građe. On je 1866. uputio predlog Ministarstvu vojnom da uvede odeljenje za istoriju, s obrazloženjem: "Svaki je narod slavan, koji imade slavnih dela. Ali i pored sviju slavnih dela, narod može biti bez slave, ako mu dela ostanu neznana. Stoga je uvek nužno, da se ta slavna dela iskupe i pobeleže, da se metnu u istoriju, kao čuvarku narodnog života, pa da ih potomstvo zna, znajući uvažava i poštuje, uvažavajući i poštujući podržava..."

Jovan Dragašević je 1864. počeo da izdaje i uređuje prvi vojni list na Balkanu "Vojin", čime je u početku izazvao podozrenje dela vlasti, a zatim je požnjeo ogroman uspeh. Njegova redakcija su bili pitomci, skloni učenju i istraživanju, budući najbolji oficiri srpske vojske. Pošto u srpskom nije bilo mnogih modernih vojnih i tehničkih termina Dragašević i saradnici su ih stvarali sami prevodeći strane tekstove. Tako su postali utemeljivači srpske vojne terminologije i dali nam reči kao što su železnica, mitraljez, inžinjerija, granata, puk, grudobran... Posle "Vojina" Dragašević je 1879. pokrenuo "Ratnik", list za "vojne nauke, novosti i književnost".

Foto Biblioteka "Borba"/Vikipedija

Uvažavajući, pored naučnih, i komandne sposobnosti Dragaševića, knez Mihailo ga postavlja 1867. za organizatora i komandira Bugarske legije, prve oružane formacije za borbu protiv Turaka u Bugarskoj, koja je u tajnosti obučena i opremljena u Srbiji. U srpsko-turskim ratovima 1876-1878. Dragašević je bio u Štabu Vrhovne komande, a za ratne zasluge je odlikovan ordenima Takovskog krsta i Svetog Save. Bio je načelnik Istorijskog odeljenja Glavnog generalštaba i načelnik Glavnog generalštaba Srpske vojske, a istakao se 1885. u srpsko-bugarskom ratu.

Pukovnik je postao 1880, a penzionisan osam godina kasnije kao počasni general. Umro je u Nišu 1915. godine, a sahranjen je u Beogradu uz najviše vojne počasti.

KNjIŽEVNIK

DRAGAŠEVIĆ je pisao najviše rodoljubivu poeziju. Prvu pesmu "Molitva" je objavio 1854, a zatim je napisao "Pesne" (1860), "Pesne" (1869), Carica Jelena, istorijska pripovetka (1890). Objavljivao je u časopisima "Velika Srbija", "Danica", "Vila", "Šumadinka"...

"Boj na Negotinu ili smrt Ajduk-Veljka Petrovića" bila je najpopularnija drama srpskog pozorišta u 19. veku i u prvim decenijama 20. veka.

Foto Biblioteka "Borba"/Vikipedija

Geografija i etnografija

DRAGAŠEVIĆ je na Velikoj školi u Beogradu predavao uporednu geografiju i etnografiju, a njegova "Kronografija" (1874) i "Kosmometrija" (1875) su najstariji srpski udžbenici iz oblasti astronomije. Sa svega 26 godina je primljen u Društvo srpske slovesnosti, a potom u Srpsko učeno društvo, a 1892. je postao počasni član Srpske kraljevske akademije.

Kao delegat predstavljao je Srbiju 1875. na Međunarodnoj konferenciji geografa. Objavio je 20 stručnih knjiga među kojima su: "Vojna stilistika 1 i 2", "Vojna rečitost", "Načela vojne geografije" (1876), "Etnografska karta srpskih zemalja" (1878), spis "Makedonski Sloveni" (1890) i vojno-političku studiju "Ilirsko tropolje" (1901). Dragaševićeva Etnografska karta Balkanskog poluostrva koristila se na Berlinskom kongresu. Dragašević je 1883. bio jedan od osnivača Srpskog arheološkog društva, a njegova "Arheologijsko-geografijska istraživanja" iz 1877. koriste i današnji naučnici.

Preporučujemo

Društvo

0 1

SRBIJA POD SNEGOM I LEDOM RHMZ saopštio: Umeren sneg u Beogradu, Valjevu, Smedervskoj Palanci, na jugu Srbije ledena kiša

07. 01. 2026. u 22:42

Društvo

0 2

VOZAČI OPREZ - OGLASIO SE RHMZ: Moguća ova opasna pojava

07. 01. 2026. u 20:45

Društvo

0 0

SVEČANO NA BOŽIĆ I BADNjE VEČE U PARIZU: Hiljade Srba slavili u Gradu svetlosti

07. 01. 2026. u 20:24

Društvo

0 0

ŠTA ZNAČI AKO NAS SNEG OKUJE NA BOŽIĆ? U ovo su verovali naši stari

07. 01. 2026. u 19:03

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije