Priče iz Vojvodine: Sin trgovca smislio logiku

Jovica BEKIĆ

četvrtak, 14. 03. 2019. u 18:15

Приче из Војводине: Син трговца смислио логику

Nikolaj Šimić

Nikolaj Šimić, pionir savremene filozofije. Knjiga štampana 1808. na srpskom književnom jeziku onog doba

MALO Somboraca zna da je njihov sugrađanin Nikolaj Šimić napisao prvu logiku na srpskom književnom jeziku Srba s početka 19. veka - slavenosrpskom (slavjanosebskom), još davne 1808. godine. Rođen je u Somboru 1766. godine, a njegov otac Mihailo bio je trgovac platnom. Prema rečima Milana Stepanovića, ovdašnjeg hroničara, Nikolaj je posle završene slavenoserbske osnovne škole, pohađao ovdašnju Gramatikalnu školu, a završio je i učiteljski tečaj u Mrazovićevoj Normi.

- Šimić je završio gimnaziju u Segedinu, a tečajeve filozofije (logike i fizike) i prava pohađao je u Pešti, gde je položio i advokatski ispit. Neko vreme po završetku školovanja (oko 1792), radio je u somborskom Magistratu, a poslednjih godina 18. veka, u vreme ratova sa Napoleonom, kao ubeđeni rusofil, stupio je u rusku vojsku i dobio oficirski čin.

PROČITAJTE JOŠ - Vojvođanske priče: Cvet koji večno suzi

- Posle povratka u Sombor, Nikolaj je 1801. godine položio advokatsku zakletvu i počeo je da se bavi advokaturom, a godinu dana kasnije oženio se, kum na venčanju bio mu je Avram Mrazović, srpski prosvetitelj, pedagog, književnik i prevodilac. Ubrzo je Šimić (1803) izabran za senatora slobodnog i kraljevskog grada Sombora, potom i za gradskog kapetana. Od 1808. postavljen je na mesto upravnika Srpske narodne osnovne škole u Somboru - govori za Priče iz Vojvodine hroničar Stepanović.

Kao pristalica narodnog prosvećivanja, Nikolaj je proširio mrežu osnovnih škola i na salaška naselja u okolini Sombora. Govorio je latinski, nemački, mađarski, ruski i francuski jezik i bio jedan od najobrazovanijih Somboraca svog vremena.

PROČITAJTE JOŠ - Vojvođanske priče: Od rektora do tajnog agenta


U Budimu je 1808. i 1809. godine štampan, u dva toma, Šimićev priručnik iz logike, u kome je pisac potpisan kao ”vengerskih prava advokat i slobodnago i kraljevskog grada Sombora senator”. Time je Šimić postao jedan od pionira u uspostavljanju naše savremene filozofije i filozofske terminologije. Prva logika na srpskom jeziku štampana je na 133 stranice, sa jednim prilogom i portretom pisca načinjenim u bakrorezu (i sa predgovorom napisanim u Somboru, 2. januara 1808. godine), a druga (nazvana “Logika upotrebitelnaja”) na 143 stranice i sadržavala je spisak od skoro 500 pretplatnika, među kojima je bilo i 19 Somboraca.

Naslovna strana Šimićeve “Logike”

Po kazivanju istoričara i hroničara Stepanovića, iako Šimić nije naznačio izvore, analiza dr Andrije Stojkovića ukazala je da Šimićeva “Logika” predstavlja slobodno tumačenje dela Institutiones philosophae rationalis methodo Njolfii conscriptae, nemačkog filozofa i direktora gimnazije u Gerlicu Fridriha Kristijana Baumajstera (1709-1785), izvorno objavljenog 1735. (u ruskom prevodu Aleksandra Pavlova iz 1760).

Šimić je svoja tumačenja Baumajsterove knjige osavremenio i obogatio primerima iz srpske nacionalne istorije i savremenog života i na osnovu njih utvrđivao pojedina načela.

Završna strana priručnika


Filozofska terminologija kojom se služio preneta je, uglavnom, iz ruskog izvora i mada nije bila potpuno izvorno delo, ova knjiga predstavljala je prvi srpski udžbenik i sistematizovani priručnik logike. Godine 1813. Šimić se nalazio među 12 osoba koje je zlatnom medaljom odlikovao austrijski car Franc Prvi za zasluge pri ustrojavanju pravoslavnih preparandija.

Glavni školski nadzornik u Somboru Šimić je bio 1816. godine. Kada je od 1819. upravljanje somborskom Preparandijom bilo povereno Savetu škole, jedan od četvorice članova Saveta iz reda somborskog građanstva bio je i Nikolaj Šimić.

Panorama grada Sombora 1809. godine Foto Privatna arhiva

OBJAVIO JOŠ ŠEST KNjIGA

ŠIMIĆ je osim “Logike” objavio još šest knjiga i knjižica. U Somboru je 1814. prikupljao pretplatnike na tek pokrenut list Dimitrija Davidovića “Novine serbske”. Decenijama je bio na položaju gradskog školskog nadzornika i upravitelja, a umro je u Somboru, u januaru 1848, u 82. godini, kazuje nam hroničar Stepanović.

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije

Komentari (1)

Анти Антифа

14.03.2019. 19:50

Каснијe,њихови потомци су се покатоличили и од тада их својатају у Хрвате