BITKA na Lijevču polju tokom koje su se sukobili četnici pod komandom Pavla Đurišića i ustaše 1945. godine ima ključni značaj samo za crnogorske četnike, kojima je umnogome odredila buduću sudbinu. Đurišićeve snage u vreme sukoba sa hrvatskim odredima bile su van lanca komandovanja Jugoslovenske vojske u otadžbini. Za širu ocenu Ravnogorskog pokreta ona je gotovo - bez značaja.

Boj podno Kozare s proleća 1945. godine, koji je poslednjih dana izazvao veliko interesovanje javnosti u svetlu pisanja hrvatskih medija, ovako komentarišu srpski istoričari. Zagrebački "Jutarnji list" u svom posebnom izdanju "Povijest" ovaj sukob naziva "Pirovom pobedom snaga NDH nad četnicima". U hrvatskoj javnosti već duže vreme se podgreva mit o katastrofalnom porazu četničkih snaga na Lijevču polju, ali i višestrukim vezama četničkih i ustaških snaga tokom rata.

Istoričar Bojan Dimitrijević kaže da su Đurišićevi četnici u vreme ovih borbi 1945. godine bili izolovani od štaba Draže Mihailovića, čije su se jedinice u to vreme nalazile na liniji Doboj - Derventa i koje uopšte nisu učestvovale u ovom sukobu. On ne spori da su postojale interne veze između zaraćenih vojski, ali to uzima kao jednu od karakteristika jugoslovenskog sukoba.

Pročitajte još - Grobnice Lijevča polja

- U Jugoslaviji se tokom Drugog svetskog rata vodio građanski rat pod okupacijom. To precizno znači da su svi akteri imali tačke sukoba, ali i saradnje u borbi protiv ostalih. To se odnosi i na JVuO, partizane, ustaše, nemačke i italijanske okupatore, crnogorske i dalmatinske četnike - navodi Dimitrijević.

Pavle Đurišić

Veo ćutnje, koji je godinama vladao oko događaja na Lijevču polju, Dimitrijević objašnjava ideološkim zidom koji je decenijama postojao prema svim zbivanjima iz prošlosti u kojima nisu učestvovale partizanske jedinice.

- U starijoj jugoslovenskoj istoriografiji prošlost se posmatrala crno-belo. Sa jedne strane bili su partizani, a sa druge svi ostali. To, prosto, nije tako bilo. Veće interesovanje za Lijevče polje probuđeno je tek devedesetih godina, posebno u Crnoj Gori, zbog ratnih trauma i podeljenosti tamošnjeg društva - navodi Dimitrijević.

Hroničar Ravnogorskog pokreta Miloslav Samardžić tvrdi da je na Lijevču polju poginulo manje od 100 četnika, i to iz odreda sačinjenih najviše od Hercegovaca. Većina je bila iz okoline Gacka, a predvodio ih je pop Radojica Perišić.

- Pavle Đurišić je imao dogovor da svoje ljude stavi pod komandu Sekule Drljevića, koji je njih video u budućoj Crnogorskoj nacionalnoj armiji - objašnjava Samardžić. - Pročulo se, međutim, da će u njoj biti mesta samo za crnogorske četnike, dok će ostali (iz Bosne, Hercegovine, Srbije) biti upućeni u logore. Masa od oko 10.000 vojnika i civila, kojom je komandovao Đurišić, rasula se i krenula svojim putevima. Ova bitka zapravo predstavlja sukob hrvatskih snaga sa malim izdvojenim delovima Đurišićevih jedinica.

Samardžić ističe i da je to vreme sveopšteg kalkulisanja i atmosfera u kojoj je svaka strana htela drugu da iskoristi i odbaci. Hrvatske snage (objedinjene ustaše i domobrani) izveli su slab, takoreći deklarativni napad, u kome su uspeli da ubiju samo izdvojene i nezaštićene četničke grupe.

Bojan Dimitrijević / Miloslav Samardžić

Pročitajte još - SUSRET SA ISTORIJOM: Zašto je Draža popularniji od maršala Tita

- Đurišić se neposredno pre ovih događaja razišao sa Mihailovićem i prišao Srpskom dobrovoljačkom korpusu - nedićevcima. Time se definitivno svrstao u liniju komande sila Osovine. Njegove snage zato su bežale ka Austriji, zajedno sa ustašama, dok je cilj povlačenja Dražinih četnika bila Italija, gde su bili saveznici - pojašnjava Samardžić.

USTAŠKI LOMOVI

SVI veliki oružani dueli između četničkih i ustaških snaga tokom Drugog svetskog rata okončani su - ustaškim porazima. Kako navodi hroničar Ravnogorskog pokreta Miloslav Samardžić, to je bio slučaj sa višednevnim teškim borbom kod Rogatice, završenim 13. oktobra 1943. godine. Ustaše su poražene i u bici za Foču 19. avgusta 1942. i u onoj za Modriču 14. januara 1945. godine.

Naslovna strana „Povjesti“

MANEVRI PAVLA ĐURIŠIĆA

ČETNICI Pavla Đurišića nisu bili fašisti, a svakako nisu verovali u pobedu Nemačke. Oni su samo tražili izlaznu strategiju, budući da se rat bližio kraju - navodi Samardžić.

- Đurišić je najpre hteo da obmane Nemce, koji su mu obećali vozove za prevoz trupa iz Goražda. Njegova namera je pročitana i Nemci su mu otkazali ovu vrstu podrške. Verujem da je želeo da iskoristi i Sekulu Drljevića i za sebe izbori najpovoljniju poziciju za završni čin rata. U tome nije uspeo. Ubijen je, kao što je poznato, u Jasenovcu - navodi sagovornik "Novosti".