TRIDESET mladih ljudi iz raznih krajeva Crne Gore koji su pre 101 godinu položili svoje živote za ujedinjenje sa Srbijom i ostalim južnoslovenskim narodima, još čame ispod šetališne staze ispred Biljarde, na Ćipuru, u prestonom Cetinju! Zločin o kome se ćuti i posle toliko vremena, a niko od državnih organa u Crnoj Gori ne oseća moralnu obavezu da vojnike sahrani, kao što su to uradili sa posmrtnim ostacima pripadnika zloglasne SS divizije "Princ Eugen", koja je po Pivi i Velici počinila stravične zločine nad crnogorskim pravoslavnim življem.

Spomen-grobnicu sa obeliskom ispred Biljarde srušili su crnogorski separatisti i italijanski fašisti 1941. godine, nova vlast posle Drugog svetskog rata nije je obnovila, mada je sve do pre deceniju bila lako uočljiva, uzdignuta zatravljena humka, ispod koje se nalazi betonska masovna grobnica sa zemnim ostacima mladića, učitelja i vojnika, opredeljenih za ujedinjenje sa srpskom i ostalom južnoslovenskom braćom, kojima su presudili crnogorski zelenaši.

NEVEROVATNO je dokle je otišla aktuelna vlast u Crnoj Gori i prestonom Cetinju, koja je 2011. godine napravila hodnu stazu po kostima crnogorske mladosti, i pored upozorenja političkih partija, nevladinog sektora, građana. Tada je Cetinjem rukovodio aktuelni ministar kulture Aleksandar Bogdanović, koji nije odustao od projekta - šetalište preko zajedničke grobnice!

- Imena i prezimena svih sahranjenih u zajedničkoj grobnici nad kojom se do 1941. godine nalazio obelisk su poznata i svi oni imaju rođake i bratstvenike koji, nažalost, do danas nisu pokrenuli postupak kod nadležnih da se dostojno obeleži stratište - kaže, za "Novosti", Jovan Markuš, istoričar i publicista sa Cetinja.

Jovan Markuš, istoričar i publicista Foto Svetigora

BIVŠI prvi čovek Cetinja podseća da su početkom devedesetih godina prošlog veka, kada su održani prvi višestranački izbori posle pedeset godina, neki ljudi pokrenuli ova pitanja misleći da bi se nasleđeni antagonizmi mogli prevazići.

- Međutim, takve ideje sadašnja vlast je dočekala "na nož", odbijajući pomisao da se pruži ruka bratskog pomirenja i civilizovano izvrši sveti čin sahrane i obeležavanje bezimenih grobnica. U vremenu dok se pravila hodna staza da bi se sakrila masovna grobnica ispred Biljarde, na drugom kraju Cetinja, u Bajicama, uz državne počasti otkriva se spomenik, obelisk, učesnicima Božićne pobune iz 1919. godine, uz prisustvo Udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata i antifašista Cetinja. Valjda bi Udruženje antifašista trebalo da se zalaže da se obnovi zajednička grobnica koju su upravo fašisti srušili, a ne da se bavi obeležavanjem Božićne pobune iz 1919. koja nema ama baš nikakve veze sa negovanjem sećanja na Drugi svetski rat - kaže Markuš, koji godinama uporno ukazuje na falsifikate istorije.

DOK crnogorska vlast uporno prećutkuje zločin na Božić 1919. godine i još se skrnave kosti žrtava bratskog sukoba, Markuš podseća da je pre nekoliko godina u Crnoj Gori sahranjivanje okupatorskih nemačkih vojnika, uz državne počasti, aktuelna vlast proglasila civilizacijskim činom.

- Tim povodom tadašnji predsednik Crne Gore Filip Vujanović izjavio je da je sahranjivanjem nekoliko desetina nemačkih vojnika iz Drugog svetskog rata, Crna Gora ispunila svoju civilizacijsku obavezu. Nije sporno da je etički sahraniti čoveka, ali kako se može govoriti o ispunjenju civilizacijske obaveze Crne Gore ako je u prestonom gradu napravila pešačku stazu da bi sakrila masovnu grobnicu svoje dece - pita se Markuš.

On dodaje da politika nema pravo da piše istoriju, i ne može se govoriti o etičnosti i civilizovanosti sve dok postoji strah od grobova:

- Ukoliko želimo napred, moramo napraviti korak u nama i pred našom savešću na putu očišćenja i prosvetljenja od jednoumlja i mraka, a nas samih od srama i stida pred budućim generacijama. Ukoliko se želi istinsko pomirenje, pored ekshumacije, sahrane i obeležavanja grobnica, treba podići prikladno spomen-obeležje svim palima za otadžbinu, što bi i simbolično trebalo da označi kraj međusobnih sukoba u Crnoj Gori. Ne treba ništa izmišljati, već uzeti primer Španije koja je to odavno uradila i za koju niko razuman ne može reći da je na nižem civilizacijskom nivou od Crne Gore.

Spomen-grobnica sa obeliskom koju su 1941. srušili separatisti i italijanski fašisti Foto Arhiva Jovana Markuša

POZNATA SVA IMENA SAHRANjENIH U ZAJEDNIČKOJ GROBNICI

POZNATA su imena svih sahranjenih u zajedničkoj grobnici na Ćipuru ispred Biljarde nad kojom se do 1941. godine nalazio obelisk. Spisak poginulih za ujedinjenje objavljen je u "Novom dobu", 14. januara 1919. godine:

- Mirko Vukotić, učenik gimnazije sa Čeva, Marko Gardašević, vojnik sa Čeva, Baćo Mrvaljević, vojnik sa Velestova, Boško M. Grujičić, vojnik sa Cetinja, Đuro Prlja, vojnik sa Ljubotinja, Milutin V. Pejović, učitelj iz Oraha, Ivan B. Pejović, narednik iz Oraha, Dušan Đurišić, vojnik iz Lješanske nahije, Marko A. Radusinović, vojnik iz Lješanske nahije, Nikola P. Radusinović, vojnik iz Lješanske nahije, Marko Vukčević, vojnik iz Lješanske nahije, Stevan Vukčević, vojnik iz Lješanske nahije, Jovan S. Vukčević, vojnik iz Lješanske nahije, Blagota Đ. Vukčević, vojnik iz Lješanske nahije, Marko Vukčević, vojnik iz Lješanske nahije, Ilija Vukčević, student iz Lješanske nahije, Boško P. Kažić, oficir iz Lješanske nahije, Ivan Kažić, vojnik iz Lješanske nahije, Petar Kažić, vojnik iz Lješanske nahije, Đuro Radović, učenik gimnazije iz Bjelopavlića, Radojica Damjanović, kapetan iz Bjelopavlića, Boško Lakić, vojnik iz Bjelopavlića, Radisav Ivanović, vojnik iz Kuča, Savo Popović, vojnik iz Kuča, Radonja Popović, učenik gimnazije iz Kuča, Radovan Božović, vojnik iz Pipera, Dušan Boljević, vojnik iz Pipera, Nikola Keković, vojnik iz Bratonožića, Mihailo Spaić, učenik gimnazije iz Podgorice, Mirko Kralj, vojnik iz Boke.