Iz pepela dižu manastir Bešenovo

GOTOVO sedam decenija pošto je, u združenom nemačko-ustaškom bombardovanju bukvalno sravnjen sa zemljom, najstariji fruškogorski manastir Bešenovo počinje da se uspravlja. Prvi korak je u toku. Otkopavaju se temelji koje je svetinji, još s kraja 13. veka, udario kralj Dragutin.

- Pošto su ga ustaše 1941. zaposele i u Zagreb odnele sve dragocenosti, manastir je potpuno porušen 1944. godine - priča, na tek otkopanim temeljima manastirske crkve, otac Arsenije Matić, iguman Bešenova. - Od crkve i konaka nije ostao ni kamen na kamenu, a temelji su u međuvremenu zarasli u korov. Sad ih, evo, otkopavamo, a naredni korak će, daće Bog već ove jeseni, biti izlivanje novih, za novu crkvu.

Dragutin Nemanjić je manastir podigao u slavu svetih arhangela Mihaila i Gavrila, zaštitnika njegove plemenite loze. Učinio je to dok je, posle raskola sa bratom Milutinom, a zahvaljujući braku sa mađarskom princezom Katalinom, kraljevao Sremskom kraljevinom. Ona je, uz ostalo, obuhvatala i Beograd u kojem je stolovao i koji je tada, prvi put u svojoj istoriji, postao prestoni grad.

- Uz ostalo, prilikom otkopavanja pronašli smo i novčiće za koje mislimo da su iz srednjeg veka, dakle iz doba kralja Dragutina, ali to tek treba da se proveri - kaže Biljana Lučić, arheolog Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Sremskoj Mitrovici. - Tu je i grnčarija iz takozvane letinske kulture, odnosno iz prvog veka naše ere, koja ima izuzetan značaj.

Sve to će, dodaje Lučićeva, biti konzervirano tako da bude deo enterijera nove crkve, a prilikom otkopavanja temelja pronađena je i jedna, ne samo za istoriju prečanskih Srba važna grobnica. U njoj, od 1773. godine, počiva pukovnik i grof Aleksandar Rašković. Skrivena pod zemljom, nadgrobna ploča se njegovim imenom i kitnjastim grbom plemićke loze kojoj je pripadao je, doduše, pukla pod točkom jednog kamiona koji je dovezao ciglu za novu crkvu, ali će biti restaurirana.

- On je, sa ocem Atanasijem i rođenim ujakom, patrijarhom Arsenijem IV Šakabentom, u drugoj seobi, iz Starog Vlaha u Panoniju došao 1737. godine - objašnjava Svetozar Borak, profesor Bogoslovije u Sremskim Karlovcima. - Atanasije je, prethodno, u Starom Vlahu čije sedište je, inače, bila Nova Varoš, podigao ustanak protiv Turaka, a Aleksandar je docnije, kao komandant Petrovaradinskog puka koji su činili isključivo Srbi, za Austriju širom Evrope izvojevao mnogo značajnih pobeda.

Reč je, nabraja Borak, o bitkama kod Frankfurta, Landshota, Lajpciga, Graca... u kojima su Rašković i njegovi graničari za sva potonja vremena u Evropi obezbedili slavu srpskog oružja.

BIĆE KAO GRADAC

NOVA manastirska crkva u Bešenovu neće biti replika stare, sa baroknim zvonikom kakav su, po naredbi „carstvujušće Vijene“, morali da imaju svi pravoslavni hramovi na teritoriji Habzburške monarhije. Predložak za njen budući izgled biće vizantijski stil manastira Gradac, a duhovna veza činjenica da je reč o zadužbini kraljice Jelene Anžujske, žene kralja Uroša i majke kralja Dragutina.