Sinod poništio sve promene akata u SAD: Jedna crkva, četiri ustava

TEMELj ustrojstva Srpske pravoslavne crkve je skoro vek star Ustav, ali i više malih temeljnih akata po kojima je crkva organizovana na pojedinim područjima. Svoje posebne krovne propise ima Ohridska arhiepiskopija u Makedoniji, SPC u Severnoj i Južnoj Americi, kao i u Australiji i na Novom Zelandu. Ovi mali ustavi, međutim, često otežavaju misiju crkve, ali i otvaraju prostor za imovinske manipulacije, zloupotrebe, pa i raskolničko delovanje.

Nedavni događaji u Americi, gde su vladike na svoju ruku donele ustav ograničen na prostor samo jedne države - SAD, zbog čega su patrijarh i Sinod morali da reaguju i tamošnje eparhije vrate u kanonski i pravni poredak, pokazali su sve rizike od postojanja i samovoljnih izmena lokalnih krovnih akata.

Trojica američkih episkopa, Maksim, Irinej (Dobrijević) i Longin tako su promenili čak i ime SPC - krstivši je u "Srpske pravoslavne eparhije u SAD". Da stvar bude složenija, postoje i sumnje da su prema svom, u međuvremenu poništenom, ustavu započeli i promenu pravnog statusa crkvene imovine.

PROČITAJTE JOŠ - Pozadina patrijarhove posete Floridi: Srpske vladike osnovale NOVU CRKVU u Americi

Iskustva sa lokalnim ustavom podjednako su loša i sa drugog kraja južne hemisfere. Ustav Mitropolije australijsko-novozelandske, umesto da tamošnju crkvu ojača i sjedini, oživeo je stare raskole i sukobe među vernicima i eparhiju doveo na rub finansijske propasti.

- Najviši pravni akti u Americi i Australiji odobravani su u želji da se Crkva bolje prilagodi lokalnim potrebama i domaćem zakonodavstvu - objašnjavaju u Patrijaršiji SPC. - Ovaj osnovni motiv dopunjavan je i prirodnim potrebama eparhija u najudaljenijim krajevima planete da imaju efikasniju organizaciju, koja se razlikuje u odnosu na crkvu u matici. To su bili motivi što su najviši organi SPC davali zeleno svetlo za ove i ovakve ustave. Praksa je, međutim, pokazala da koliko pomažu Crkvi, toliko su i opasni.

Patrijaršija SPC u Beogradu

Ideju da cela Srpska crkva ima samo jedan opštevažeći Ustav afirmisao je u domaćoj javnosti protojerej-stavrofor Velibor Džomić, koordinator Pravnog saveta Mitropolije crnogorsko primorske.

- Zbog specifičnih prilika i autonomnog statusa pravoslavna Ohridska arhiepiskopija trebalo bi da zadrži svoj najviši akt. Ustav Mitropolije australijsko-novozelandske pod hitno bi trebalo spustiti u rang statuta. Takođe, svaka eparhija sa sedištem u jednoj saveznoj državi u SAD trebalo bi da ima svoj statut i ništa više od toga - objašnjava prota Džomić.

Novi centralni pravni akt, međutim, potreban je Srpskoj crkvi u celini. Postojeći je usvojen još 1931. godine u vreme kraljevine, revidiran je 1947. a do danas je više puta menjan saborskim odlukama ustavnog karaktera. Da ustavno-pravna situacija nije baš najčistija svedoči i da je poslednje štampano izdanje Ustava SPC objavljeno 1957, a da danas gotovo ne postoji dostupan prečišćeni tekst ovog akta.

NOVA VERZIJA NA DORADI

SVETI arhijerejski sabor još 2011. godine formirao je radnu grupu sa zadatkom pisanja novog Ustava SPC. Rezultat rada ovog tima je radna verzija najvišeg pravnog akta koja se pojavila pre tačno dve godine. Nacrt je sadržao niz novih i promenjenih rešenja koja se tiču preambule, procedure izbora patrijarha i njegovog titulisanja, teritorijalne organizacije i ranga eparhija... Najviše crkveno telo, međutim, maja 2018. godine odbilo je da usvajanje ovog teksta uvrsti u dnevni red, a tekst je tada vraćen na doradu.