ELIBERTACIJA, odnosno dobijanje statusa slobodnog kraljevskog grada i imena Novi Sad, 1. februara 1748. godine, jedna je od najznačajnijih istorijskih paradigmi koja je postavila temelj daljem nacionalnom i kulturnom razvoju Srba severno od Save i Dunava.- rekao je istoričar dr Miloš Savin u Kulturnom centru Novog Sada na tribini "Marija Terezija i Novi Sad."

Caricu Mariju Tereziju pratili su mnogi mitovi, poput tvrdnje da je prisustvovala balu u Novom Sadu, za šta ne postoji nijedan istorijski dokaz.Mnoge istorijske okolnosti dovele su do navedenog fenomena, a jedna od ključnih je stanje Habzburškog carstva u periodu vladavine Marije Terezije.

Neretko, međutim, uloga ove austrijske vladarke po pitanju odnosa prema Novom Sadu i Srbima na ovom području, deo je mitologizovanog pristupa istoriografiji, koji se mora osporiti. Marija Terezija došla je na presto 1740. godine nasledivši svog oca Karla Šestog i vladala je pune četiri decenije. Nasledio ju je njen sin Josip Drugi.

Shvativši da neće imati muškog naslednika, Karlo Šesti doneo je 1713. godine pragmatičan zakon po kojem je njegova kćerka mogla da nasledi njegov presto. Taj zakon priznale su Pruska, Bavarska i Francuska, ali posle njegove smrti, a stupanjem Marije na presto, ispostavilo se da je to "mrtvo slovo na papiru". Pruska je otpočela rat za habzburško nasleđe, a za to je pridobila Bavarsku i Francusku.

U nastavku, savin je rekao da o Novom Sadu kao varoši koja je imala kontinuitet, može se govoriti od 1694. godine kada je sagrađena Petrovaradinska tvrđava. Tada je postojala potreba za majstorima, zanatlijama i trgovcima. U Novi Sad su počeli da se, pre svega, doseljavaju Srbi iz okoline i oni koji su dolazili iz vojske. Uz njih, ovde se okupljalo i nemačko stanovništvo koje je bilo profesionalizovano u svim mogućim zanatima.

- Vreme, odnosno čitav niz objektivnih i političkih i istorijskih okolnosti, stvorilo je Mariju Tereziju kao i uslove da Novi Sad postane slobodni kraljevski grad - zaključio je Savin.