Čorbadžije nadmudrile sultana

U SVE crkve se ulazi, a u staru pirotsku crkvu Rođenja Hiristovog, na Pazaru, se silazi. Taj detalj zapadne za oko mnogim vernicima koji prvi put obilaze ovaj hram, dok su Piroćanci navikli da do unutrašnjosti i ikonostasa dolaze spuštajući se niz nekoliko stepenika. Malo je onih koji znaju zašto su neimari i pirotske čorbadžije, u prvoj polovini 19. veka napravili ovakav hram, koji je podignut na temeljima ranije bogomolje. Zbog nižih temelja i zato što je ukopana ispod nivoa zemlje, pomenuta crkva je, još od svoje gradnje do današnjih dana više puta bila pod vodom, koja je kasnije uzrokovala vlagu i miris teške memle.

Uz opasku da je u vreme gradnje crkve, jula 1834. godine, u neposrednoj blizini bilo 7 minareta i džamija i da Turci nisu dozvoljavali da bilo šta naruši dominaciju njihovih verskih objekata, istoričar umetnosti, vrsni znalac crkvene arhitekture i direktor pirotske galerije Radmila Vlatković dodaje:

- Crkva Rođenje Hristovo jedan je od retkih hramova tog perioda u koji se ulazi silaskom niz nekoliko stepenika. Tadašnji neimari i pirotske čorbadžije su morali da ispoštuju odluku turskih vlasti koje nisu dozvoljavale da pravoslavni hram nadvisi islamske bogomolje. Uprkos tome, graditelji nisu želeli da odustanu od zamišljenog projekta crkve i planirane visine, pa su temelje i pod crkve ukopali i ipak dobili željenu visinu - pojašnjava Radmila Vlatković, zašto se u ovu pirotsku crkvu silazi.

Nakon gradnje koja je, na temeljima iz 14. veka, otpočeta 21. decembra 1834, crkva je imala planiranu visinu, a ipak nije bila viša od okolnih minareta. Što bi se reklo,"i vuk sit i ovce na broju".

Ferman za gradnju pazarske Stare crkve, dao je sultan Abdul Medžid, a crkvu je osveštao vladika Jeronim. Gradnju su pomogli kir Viden Jovanović, Goga Cenković, Panajot Popović, Dimitrije Petrović, Hadži Ćira Nešović i Cvetko Đuričibaša.

Radmila Vlatković, istoričar umetnosti

Toliko pominjani hram ima dužinu 22 metra, širinu 13 i visinu 10 metara. Pripada takozvanom bazilikalnom tipu gradnje sa arkadnim tremom. Dužina severnog i južnog trema je 24 metra, a zapadnog dva metra više. Iznad pet lučnih bifokalnih prozora, u lučnoj niši je ikona sa scenom Hristovog rođenja. Hram je tokom minulih vekova u više navrata plavljen. Hroničari su zapisali, kaže Vlatkovićeva, da je ogoromna poplava 16. juna 1915. godine nanela najveće štete, kada je Nišava "jurila kroz grad", kao i desetak godina kasnije, tačnije 30. juna 1926, kada je bio veliki potop, nakon čega je promenjen kompletan pod od cigala i ploča.

Piroćanci nedavno postavili podno grejanje u crkvi

PODNO GREJANjE

Da bi se miris vlage odstranio jednom za svagda, Piroćanci su pre nekoliko meseci postavili podno grejanje u toliko pominjanoj Crkvi na Pazaru. Tijabarski deo grada takođe ima svoj hram koji je rekonstruisan.