CRKVA prenosa moštiju Svetog Nikole, Veroispovedna škola, bista patrijarha Arsenija Čarnojevića, stare kuće u Rac mali i Poštanskom sokaku, spomenik palim junacima u Velikom ratu sa imenima Srba Sečujaca, izvor Svete Petke, groblje... Mnogo je srpskih belega u Sečuju (Dunasečuju), selu na jugu Mađarske, nedaleko od Mohača, i mnogo svedočanstava o viševekovnom životu Srba u ovom mestu, ali je samo troje Srba. To su istoričarka Cveta Vuković i njeni roditelji.

Nekada je bilo drugačije. Istorija kazuje da su Srbi u Sečuju živeli još od srednjeg veka, ali je njihov broj mnogostruko uvećan posle Velike seobe. Štaviše, u prvoj polovini 18. veka naši sunarodnici su činili celokupno stanovništvo sela. Koliko je za Srbe Sečuj važno i slavno mesto, najbolje govori podatak je u njemu od 1698. bio Pećki patrijaršijski tron, na kom je stolovao patrijarh srpski Arsenije Treći Čarnojević, ali i da je baš ovde u episkopski čin on uveo vladiku Danila Prvog Petrovića Njegoša.

- Kada je mladi Danilo iz Njeguša, na Crnogorskome zboru 1697. godine, izabran za novog verskog poglavara srpske pravoslavne Cetinjske mitropolije, sledilo je njegovo ustoličenje - priča nam otac Jovan Bibić, paroh santovački, administrator sečujske parohije. - Hirotonisao ga je patrijarh srpski Arsenije Treći Čarnojević 1700. godine, ovde, u našoj crkvi u Sečuju. Mudri osnivač dinastije Petrović Njegoš nije želeo da taj vrlo važan čin za jednog srpskog vladiku obavi Grk, fanariot Kalinik Prvi, koji je zauzeo tron Pećke patrijaršije i sprovodio tursku državnu politiku u Srpskoj crkvi. Nije želeo ni da ga ustoliči ruski patrijarh, nego se sa Cetinja uputio patrijarhu srpskom, koji je u to teško doba stolovao u Sečuju. Kada se zavladičio, Danilo Petrović Njegoš je od patrijarha Čarnojevića dobio sinđeliju, kao novi crnogorski mitropolit.

Koliko je teško i puno izazova bilo vreme u kom je živeo vladika Danilo, više od vek kasnije opisao je veliki Njegoš u "Gorskom vijencu". Stihovima da je "jedna slamka među vihorove, sirak tužni bez iđe ikoga", Njegoš je najbolje oslikao kakve su muke i brige morile njegovog pretka vladiku Danila. Ali, ponavlja otac Bibić, dobro je znao ko je njegov patrijarh i gde stoluje.

Cveta Vuković / Foto Printskrin RTS


S ponosom otac Bibić govori o vremenu kada je Sečuj bio sedište srpskog patrijarha i Srba koji su sa njim izbegli od turskog terora. U porti crkve obnovljene od 2015. do 2018, koja je u centru mesta, Srbi koji žive na jugu Mađarske podigli su spomenik patrijarhu Arseniju Čarnojeviću još 2006. godine. Ali ne skriva prota žaljenje što u Sečuju danas živi samo tročlana porodica Vuković. Od pre nekoliko godina Cveta Vuković je i staratelj srpskog hrama u ovom selu.

- U Sečuju je 1905. godine živelo 602 Srba, i od te godine sve nas je manje - kaže nam Cveta Vuković. - "Krivi" su optacija, povratna seoba u maticu, ali i pokatoličavanje. Tako je i u svim mestima sa srpskim življem, u mađarskim županijama Baranja i Tolna. Bilo je i drugih razloga poput unijaćenja. U Sečuju se u crne datume ubraja i 7. decembar 1949. godine, kada su nacionalizovane nekretnine srpske crkvene opštine u Sečuju. Ostali su samo hram i nekoliko kvadratnih metara crkvene porte.

Plaštanica patrijarha Arsenija Trećeg


Ipak, kako kaže naša sagovornica, značajna prošlost doprinela je tome da za vreme socijalizma sečujska Srpska crkva dospe na državnu listu kulturnih spomenika.

- Posebno smo ponosni na plaštanicu patrijarha Arsenija Čarnojevića koju smo otkrili prilikom velike obnove našeg hrama - kaže nam Vukovićeva. - Sada je izložena u crkvi, na tutorskom stolu, i čuvamo je pod staklom. Na neki način smatram je poklonom od života, ne samo meni, koja se poslednjih godina staram o hramu, već i svima nama.

Objašnjava nam ova istoričarka da je patrijarh Arsenije Treći poslom, boreći se da se ispoštuju privilegije, više puta boravio u Beču. Tako je nastala i plaštanica.

- Izradio ju je nepoznati bakrorezac, u baroknom stilu, sa rusko-slovenskim natpisom - kazuje Vukovićeva. - Jedna je od onih koje su deljene novopodignutim crkvama brvnarama ili obnovljenim srpskim hramovima. U Beogradu, u Patrijaršijskom muzeju se nalazi jedna slična, a evo, i u Sečuju je sačuvan jedan primerak.



ZAVETNI DAN

DA bi zaštitio Srbe od unijaćenja, patrijarh Arsenije Čarnojević (na slici) je uspostavio Eparhiju pečujsko-mohačko-sečujsko-sigetsku od 1695. do 1734. godine - priča nam Cveta Vuković. - Njen poslednji vladika Maksim Gavrilović preminuo je u Sečuju i sahranjen je u našoj crkvenoj porti. Sečujac je i Sofronije Kirilović, nekada episkop budimski i temišvarski. U Sečuju, nažalost, nema nijednog znamenja posvećenog njemu, iako je episkop Sofronije posle jednog požara sa srećnim ishodom predložio zemljacima da dan Svetog Pantelejmona svetkuju kao zavetni dan Sečuja. To bi sada mogao postati srpski dan našeg mesta.


VLADIČENjE MLADOG GOSPODARA

USTOLIČENjU Danila Petrovića Njegoša (na slici) u Sečuju 1700. godine prisustvovali su i mitropolit karlovački Isaija Đaković i njegov naslednik, tada jeromonah Vikentije Popović. U crkvenom opisu hirotonisanja piše: "Patrijarh je prije ovog objavio svojoj pastvi da će se toga dana vladičiti mladi crnogorski gospodar, pa zato su se stekla bila u Sečuju mnoga srpska vlastela. Ovo nije bio zbor običnog vladičenja, te da su se stekli bili ljudi iz ljubopitstva, već je to bio zbor najodabraniji Srba, koji imadu osećanje za svoj narod i za njegovu budućnost..."