I Nemanja i Lazar vladali iz Koznika: Arheolozi otkrivaju jednu od prvih prestonica Srbije

B. SUBAŠIĆ

12. 12. 2019. u 15:00

И Немања и Лазар владали из Козника: Археолози откривају једну од првих престоница Србије

Foto B. S.

Naučnici iskopavaju ostatke srednjovekovnog grada

JUNAK Oblačić Rade iz epskih pesama nadimak je dobio dok je stolovao u Kozniku, gradu među oblacima nad Aleksandrovačkom župom, šalili su se arheolozi dok smo tumarali po drevnim zidinama u gustoj magli. Na vrhu planinske kupe, na 922 metra nadmorske visine, tražili smo belege srednjovekovnih ratnika i plemića. Veliku priču o "plemenitom Kozniku" otkrivaju arheolozi koji su se posle mnogo vremena vratili istraživanju jednog od prvih Nemanjinih prestonih mesta.

- Stefan Nemanja je još kao udeoni knez od vizantijskog cara dobio u baštinu svoju "dedinu", župe Toplicu, Ibar, Rasinu i Reke. Koznik je bio centar Rasine i logično je da je Nemanja ovde stolovao kada je boravio u Župi. Knez Lazar je boravio u Kozniku i u povelji iz 1381. naziva ga "plemeniti grad". U to vreme, to znači da je pripadao Nemanjićima - objašnjavala je Sanja Crnobrnja Krasić, viši kustos arheolog iz Zavičajnog muzeja Župe u Aleksandrovcu, vodeći nas po bedemu od sveže iskopane zemlje.

Pod njim, u jarku dužem od 130 metara videli su se tek otkriveni temelji dva duga i debela kamena odbrambena zida.

- Ovi bedemi su opasavali donji grad, administrativni i zanatski centar Koznika. On je bio mnogo veći od gornjeg grada gde su se nalazili dvor i donžon. Značaj Koznika pokazuje to što je gornji grad opasan sa dva reda zidina i ima čak osam kula. U njemu se nalazila bogato ukrašena crkva u moravskom stilu. Pronađeni su fragmenti fresaka i kamenih ukrasa. Sledeće godine utvrdićemo njenu tačnu poziciju kao i mesto hrama u donjem gradu - pričao nam je dr Dejan Bulić iz Istorijskog instituta u Beogradu, rukovodilac arheoloških istraživanja, penjući se na tek otkopane ostatke dosad nepoznate velike kule u bedemu podgrađa.

Ona je čuvala moćnu kapiju na kojoj su se stajali putevi iz oblasti Ibra i Pomoravlja, preko doline i klisure Rasine. Kao nekadašnji putnici u karavanima, današnji turisti koji prolaze Župom starim putevima sa Kopaonika i iz Vrnjačke Banje zastaju zadivljeni prizorom Koznika na planinskom vrhu među oblacima. A ono što danas vidimo je samo najmanji deo tvrđave. Veliki grad prostirao se daleko niz padine brda.

PROČITAJTE JOŠ: Arheološko otkriće: U selu gde je knez Lazar priredio trpezu pre polaska u Kosovski boj pronađeni temelji dve crkve

- Koznik je nesumnjivo bio izuzetno važan grad koji je trajao bar milenijum. Prva tvrđava sagrađena je još u vreme rane Vizantije, grad je proširivan i korišćen sve vreme postojanja srpske srednjovekovne države, a i pod osmanskom upravom je bilo centar oblasti. Koznik čuva sa severa rudarski revir Kopaonika, motri na put iz klisure Ibra u dolinu Morave i obezbeđuje rudnike i topionice u planinama oko toka Rasine. Koznik je među tri najbolje očuvane tvrđave u Srbiji i trebalo bi uraditi njegovu konzervaciju i rekonstrukciju - smatra dr Bulić.


Stručnjaci pored zidina grada,Foto B. S.

Ministarstvo kulture je izdvojilo sredstva za ovogodišnju arheološku kampanju, a postoji dobra volja da istraživanje i rekonstrukcija grada postanu kapitalni dugogodišnji projekat.

- Stvari su počele da se pomeraju od prošlogodišnjeg pisanja "Novosti" o Kozniku i Župi, koje je podsetilo javnost na značaj našeg kraja. Ovde nije reč samo o jednoj tvrđavi, ona je vrh ledenog brega priče o privrednom i ekonomskom centru nemanjićke Srbije. Činjenica da je u Župi do sada potvrđeno postojanje 40 crkava iz tog vremena svedoči o naseljenosti i bogatstvu ove oblasti - kaže istoričar Ivan Brborić, direktor Zavičajnog muzeja Župe u Aleksandrovcu.


KOZE GRADILE GRAD

KOZNIK je procvetao kada je Rasinom upravljao veliki čelnik Radič Postupović, zapamćen i kao Rajko od Rasine i Oblačić Rade. U legendama se pominje i Prokleta Jerina, koja je, kazuje mit, u kuluk tokom gradnje uključila čak i koze koje su nosile kamen iz podnožja brda.


DIVLjINA SAKRILA BAŠTINU

ETNOLOG i istraživač Ilija Jokanović pamti vreme od pre nekoliko decenija kada su iz pokošenih livada oko Koznika virile zidine.

- Mnoge kuće su se zatvorile, nema ko da kosi. Rastinje je sakrilo ostatke nižih delova grada i trećeg reda zidina koje se spuštaju još niže ka Rasini - kaže Jokanović.


Pratite nas i putem iOS i android aplikacije