Od preistorije do antike

NEVEROVATNIH 360 arheoloških lokaliteta u 130 naseljenih mesta na području opština Preševo-Bujanovac i Medveđa, registrovano je u najobimnijem istraživanju u istoriji Zavoda za zaštitu spomenika iz Niša. Popisivanje posle dvogodišnjeg rada završiće se uz mnogo sreće i napora, tek krajem naredne godine. Ovaj zahtevni projekat je pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture. Poslednji pronađeni lokaliteti u opštini Medveđa pokazuju neprocenjivo blago od preistorije do kasnosrednjovekovnog perioda. Budućnost vrednih iskopina, smeštenih na „osetljivom“ jugu Srbije, niko se ne usuđuje da predvidi.
- Konstatovali smo postojanje 360 lokaliteta u tri opštine, od kojih je, prema okvirnim procenama barem 80 novo pronađenih, koji nisu zabeleženi u literaturi - predočava za „Novosti“ arheolog Toni Čerškov, koordinator projekta. - Iznalazili smo spektakularne objekte, ostatke crkvišta i ranovizantijskih bazilika, susreli se sa divljim kopačima i predstoji nam najteži deo posla, evidentiranje, što predstavlja korak do stavljanja pod konačnu zaštitu države najdragocenijih lokaliteta.
A njih je prema poslednjim analizama, do kojih su došle „Novosti“, barem deset u opštini Medveđa. Iako poznata tamošnjim, najstarijim meštanima, stručna periodika će prvi put zvanično registrovati ostatke dvojne kripte iz kasne antike. Puškanovu crkvu u selu Gornja Lapaštica. Jedan od najneverovatnijih dokaza o prošlosti nalazi se u selu Rujkovac, gde je registrovano čak 15 lokaliteta. Među njima i crkva Svetog Jovana, za koju naš sagovornik tvrdi da postoje osnovane pretpostavke da je reč o ostacima najstarijeg manastira iz 5. veka na tlu Evrope!
- Na istom području pronašli smo dve bazilike i četiri crkve, a tu su i ostaci očuvanih antičkih termi između Rujkovca i Radinovca - prenosi nam Čerškov. - Prema preliminarnim ocenama, u grupu najvrednijih lokaliteta možemo smestiti najmanje još osam sela sa lokalitetima, koji treba da se zaštite.
A to su: lokaliteti Brajnski vis - Musića grad (kasnoantičko utvrđenje), crkvište Golema Reka (sačuvano u celini, samo svod nedostaje!), Donja Popovina, crkvište Svetog Nikole (sa ostacima kamenja, na kojima su uklesani krstovi u obliku čoveka!) i kasnoantička
-ranovizantijska Gradina. Podjednako značajni su lokaliteti u selu Drence (Matovića Potok, koji ima sačuvano crkvište u selu Lece (poznat rudarski centar sa osam lokaliteta). Izdvaja se i crkva Vidovdanka i utvrđenje Jerenin grad, preistorijska ostava u selu Maćedonce (deo sačuvan u Narodnom muzeju u Leskovcu), kao i Mrkonje Selo, gde su iznađene kasnoantičke grobnice na utvrđenju u Mrkonjskom visu. Ostaci velelepne bazilike (crkvište Svetog Prokopija) pronađeni su u selu Gusto Šipolovo.