Knez Mihailo i varoški sokaci

Zoran Nikolić

11. 02. 2015. u 11:31

Кнез Михаило и варошки сокаци
Najpoznatija beogradska ulica prva u našem gradu zvanično dobila ime. Davne 1848. godine prvih 30 sokaka u gradu je kršteno, dok je 1895. grad zvanično imao 213 imenovanih ulica

OD antičkih vremena deo grada na kojem se prostiru ulice Knez Mihailova, Vasina i Uzun Mirkova bio je prirodni otvor tvrđave i njen izlaz na Balkansko poluostrvo. Još u doba Rimljana jedan od prilaznih puteva, Vija Kardo, protezao se trasom koja u najvećem delu odgovara prostoru i ulicama o kojima pričamo.

O tome govorimo se turističkim vodičem Zoranom Ilićem, koji nas uvodi u priču o mestu na kojem se danas nalazi najpoznatiji gradski korzo.

Rudnička greda

- STRUČNjACI će reći kako se Rudnička greda prostire od planine Rudnik, pa dalje, Šumadijom, zaključno sa Kalemegdanom, gde okončava iznad ušća Save u Dunav - kaže Ilić. - U doba Turaka na tom mestu formirani su krivudavi sokaci i to je bila smetnja podizanju većih zdanja na ovom prostoru. Osvajanjem Beograda od Austrijanaca, 1717. godine, počinje rekonstrukcija grada.

Tadašnji vladari gradom srušili su stare objekte i ispravljali ulice, pa je tako nastala jedna - koja je delila tadašnji Beograd na srpski, sa zapadne strane, i istočni, nemački, na padini bližoj Dunavu. Srbi su ovde odvajkada bili na Savskoj padini, tamo gde su i nikli najvažniji objekti, od Saborne crkve, Konaka kneginje Ljubice, zdanja Mitropolije, koju je kasnije smenila Patrijaršija...

Po odlasku Austrijanaca, drugi, dunavski deo postaje turski i jevrejski, od sadašnje Knez Mihailove i Vasine, naniže, kada i dobija ime Dorćol. (Naziv je kompozicija dve turske reči: "dort" - četiri i "jol" - put, pa simbolizuje raskršće.)

- Do sredine 19. veka područje Knez Mihailove bilo je slabo izgrađeno - nastavlja Ilić. - Na tom prostoru su se uglavnom nalazile bašte, od kojih je najveća pripadala knezu Aleksandru Karađorđeviću, a prostirala se od današnjeg zdanja SANU do Ulice kralja Petra.

Knez Mihailovu ulicu, onakvu kakvu danas poznajemo, trasirao je još 1867. godine Emilijan Josimović, prvi urbanistički inženjer u Srbiji i profesor Liceja i Velike škole.

- U drugoj polovini 19. veka u njoj grade kuće i tu se nastanjuju najuticajnije i najbogatije porodice političkog i trgovačkog života onog doba. Zato krajem tog stoleća strani putopisci porede Knez Mihailovu sa poznatim trgovačkim ulicama evropskih gradova. Opisujući tadašnji Knez beleže da je "sve svedeno na manje razmere, ali nije manje elegantno".

U periodu između dva rata, mnogobrojne zgrade u ovoj ulici bile su nadzidane i ulica je prerasla u savremeni trgovački centar.

Kako objašnjava naš sagovornik, poslednja rekonstrukcija obavljena je 1987. godine, pa je tada postala pravi pešački raj, u dužini od 690 metara.

Najstarija sa imenom

- Ovo je prva ulica u gradu koja je dobila naziv i nije ga menjala do danas - dodaje Ilić. - Prve nazive sokaci u Beogradu dobijaju 1848. godine.

Tada, od ukupno 70 sokaka kršteno je 30, koji su dobili nazive po zanatima. Potom, 1872. godine obavljeno je i drugo imenovanje ulica pa je još stotinu dobilo imena, a treći put gradske vlasti su takav posao upriličile 1895. godine, kada je dat naziv svim gradskim ulicama.

Tada ih je u gradu bilo 213.

KUĆE I FASADE

Fasade građanskih kuća i palata u Knez Mihailovoj ulici, prema rečima našeg sagovornika, predstavljaju pravu antologiju srpske arhitekture 19. i 20. veka.

AUTORI I VODIČI

Pripovedajući o starom Beogradu i Knez Mihailovoj ulici, Zoran Ilić napominje kako turistički vodiči prestonice imaju svoje materijale na koje se oslanjaju, ali da je ovaj deo, vezan za Knez Mihailovu, baziran na knjigama "Beograd pored kojeg prolazimo" Miljane Laketić, kao i "Tajne Beograda" Zorice Guzine.

Uz mnogobrojna saznanja koja je skupljao, Zoran Ilić naročito pominje i iskusnog vodiča Svetlu Atanasijević.

"POVLAČENjE" KA TOPČIDERU

Kako bismo osetili način narastanja i bogaćenja gradske elite, Ilić nas vraća u prve decenije proteklog veka.

- Tek dvadesetih godina 20. veka Karađorđevići kupuju od Srpske pravoslavne crkve velika imanja na Dedinju i tada počinje seoba bogatog Beograda na Topčidersko brdo. Oni tada kupuju voćnjake, vinograde, letnjikovce, grade vile...

Tako je dotadašnji život bogatog Beograda iz centra grada krenuo ka Topčideru.

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije

Komentari (1)

NN

11.02.2015. 15:18

Drage moje novosti. Bas ste mi ulepsali danSa ovim clankom i slikama. Autor je za svakuPohvalu.