KO je Ljuba? Slikar, čudovište, erotoman, jeretik ili tradicionalista? Na ova pitanja iz eseja likovnog kritičara Dejana Đorića o Ljubi Popoviću, kao i na mnoga druga koja pokreće stvaralaštvo ovog izuzetnog umetnika, pokušava da odgovori najnovija, luksuzna monografija sa tekstovima šest uglednih inostranih i četiri naša stručnjaka. Nastala je kao zajednički izdavački poduhvat “Pariskog kruga”, “Službenog glasnika” i RTS-a, a pojavila se tokom trajanja izložbe našeg svetski priznatog Parižanina, u Galeriji Radio-televizije Srbije.

Ono što ovu monografiju izdvaja od ostalih koje su kod nas predstavljale Popovićev opus (stiče se utisak da je poslednjih decenija bilo više knjiga o Ljubi, nego njegovih izložbi), su tekstovi u kojima umetnik piše o nastajanju pet “velikih formata” iz sedamdesetih godina prošlog veka. O kreativnim porivima, dilemama, vizijama, lepoti, erosu, demonima prošlosti, doživljaju sveta i umetnosti, Popović piše povodom dela “Pitanje histeričnih objekata”, “Atelje”, “Ukrotiteljica”, “Kosmička svest” i “Lepotica dana”.

Radeći na delu “Kosmička svest” naš veliki slikar beleži kako je u to vreme dosta čitao, ne bi li bolje razumeo “rezonancu što se uspostavlja između beskrajno malog ljudskog bića koje u sebi sadrži beskrajnu veličinu univerzuma”. To je kod njega izazvalo tenziju, “osećaj pometenosti izazvan onim što doživljavamo kao lom između poznatih i nepoznatih stvari”:

- Taj osećaj nesvestice i ta tenzija obznanjuju se u celokupnom mom stvaralaštvu, sve do danas. I tako, elementi kao što su nebo, pločice, oblaci, ličnosti, pomagali su mi da publika prihvati suživot neobičnih predmeta uz one koji su nam bliski, makar nekima to delovalo čudno. To se u suštini donekle može uporediti sa efektom disonance u muzici - objašnjava Ljuba Popović.

I dok je kosmogonija bila osnovno osećanje u nastajanju ove slike, sa sasvim drugačijim emocijama i nabojem radio je “Lepoticu dana”:

- Perverzna igra koja se odvijala između platna i mene, mada virtuelna, pretvorila se u konkretno telesno iskustvo! U ovo vreme, to sam doživljavao kao grozno iskustvo, ali je intenzitet utro novu stazu u mom budućem radu. “Lepotica dana” me je uvela u rečnike sa epitetom erotskog slikara - priznaje umetnik, uz ogradu da sebe nikad nije takvim smatrao.

Ljubini zapisi, iako otkrivaju dosta o samom procesu rada i predočavaju duboke emotivne i misaone slojeve slikareve složene ličnosti, ipak ostavljaju za sobom zagonetku, nedokučivost, kao i njegova likovna ostvarenja. Iz njih se kao i iz slika čita eruptivna snaga koja dopire iz dubina nesvesnog.

Kao slikara enigmi Popovića opisuje i Andre Pjer de Mandrijarg. Francuski pisac, član “Nadrealista” i dobitnik Gonkurove nagrade, tvrdi da je u svemu što prikriva umetnost “ovog modernog Srbina” prisutna i ezoteričnost, sa više raskoši nego što je video kod bilo kog njemu znanog slikara:

- Takva bujnost i opojnost neosporno svedoče da je ruka koja drži kičicu vatrena, topla, natopljena krvlju otkucaja vrelog srca. Bilo da ih u stvaralaštvu vodi glava ili ruka, slikari se dele na ljude tople i ljude hladne ruke, što ovoga puta nedvosmisleno suprotstavlja Ljubu i Dalija, čija ledena spretnost nema ničeg zajedničkog s vatrenošću koja spontano izvire sa platna prvog - zaključuje De Mandrijarg.

Monografija sadrži i tekstove o Ljubi iz pera pisca Sarana Aleksandrijana, francuske kritičarke An Tronš, tajanstvenog Belgijanca Renea Solijea, američkog istoričara umetnosti Sama Hantera, novinara i pisca Gustava Renea Hokea, kao i naših znalaca Nikole Kusovca, Milana Komnenića i Sreta Bošnjaka. Bogato je ilustrovana izborom od 113 dela koja su iz ateljea ovog slikara izlazila od 1953. do ove godine. U knjizi, koju očekuje i francusko izdanje, su sakupljeni i podaci o svim Ljubinim samostalnim i kolektivnim izložbama, ali i filmovima i TV emisijama koji su se bavili njegovim radom i ličnošću.

JADAN POKUŠAJ UDVARANjA

KADA je dovršio sliku “Ukrotiteljica” Popović je, kako piše, bio pozvan na otvaranje izložbe u kvartu Sen Žermen:

- Ne sećam se koja je to bila izložba, ali šta sam usred zvanica tada ugledao? Onu ženu! Istovetnu ženu sa moje slike! Kakav sam šok doživeo!

Ispostavilo se da je reč o direktorki njegove prijateljice, da se zove Barbara, pa je Ljuba poželeo da je upozna:

- Prilazeći joj primetio sam da me odmerava prilično nadmeno, a onda me je upitala: “Da niste vi možda Mađar?” Verovatno ju je zagolicao moj akcenat. Odogovorio sam joj da nisam Mađar nego Jugosloven, i da pre svega želim da joj kažem da sam fasciniran njenom sličnošću s likom žene koju sam nedavno naslikao. “Vrlo jadan pokušaj udvaranja,” rekla mi je. Tada sam rešio da se moja “ukrotiteljica” nikad neće odazivati na ime Barbara!