PRVI SRPSKI USTAV NAPISAO JE SVETI SAVA I OZVANIČEN JE 1219. U NIKEJI: Uz samostalnu crkvu rodila se i pravna država

Zakonopravilo je delimično bila zbirka crkvenih propisa kakvi su romejskom carstvu nazivani Nomokanon, a razlikovalo po tome što je Sava svojim zakonikom obuhvatio i norme građanskog prava

vikipedija

PRE ravno 804 godine, septembra 1219, Sveti Sava je u Nikeji rukopoložen za prvog arhiepiskopa srpskog. To je opšte poznato, ali naša javnost ni danas nije svesna da je tim činom ozvaničen prvi srpski ustav - Zakonopravilo. Ono je delimično bila zbirka crkvenih propisa kakvi su romejskom carstvu nazivani Nomokanon, a razlikovala se jer Sava svojim zakonikom obuhvatio i norme građanskog prava.

- Sava Nemanjić je godinama sakupljao i prevodio grčke zakone da bi sačinio ovaj zbornik, bez koga se jednostavno nije moglo zamisliti buduće upravljanje Srpskom crkvom, čije je osamostaljivanje Sava strpljivo planirao i očekivao. Nomokanon je nastao kao preteča i simbol autokefalnosti, ali istovremeno, i njen čuvar i pravni utemeljitelj. Imati autokefalnost crkve bez nomokanona, u današnje vreme izgledalo bi kao imati državu bez ustava. Poseban značaj ovog zbornika je u tome što je on sadržao i brojne građansko-pravne norme kojima su se uređivali i odnosi u državi. Pretpostavlja se da je Sava u Nikeju 1219. godine doneo skoro gotov tekst, koji mu je poslužio kao jedan od aduta za sticanje autokefalnosti - naglasio je pravnik Petar Zorić u izuzetnom istraživanju "Zakonopravilo Svetoga Save i pravni transplanti".

Foto B. Subašić

On je utvrdio da je Sava prateći Nemanjinu ideju stvaranja samostalne države i crkve, već u tipicima nezavisnih srpskih "carskih manastira" Hilandara i Studenice pravio temelje Zakonopravila na osnovu koga je u Nikeji dobijena autokefalnost i koje je postalo uzor slovenskim pravoslavnim narodima.

- Zakonopravilo Svetog Save tokom 13. stoljeća sve slovenske pravoslavne crkve postavile su u temelje svog društvenog ustrojstva, života i djelatnosti, najprije Bugarska crkva 1262, a potom je preko Bugarske svetosavski nomokanon dospio u Rusiju gdje je na Vladimirskom saboru 1274. godine bio usvojen kao zvanični kanonski zbornik Ruske Crkve. U Rusiji je Nomokanon dobio naziv Kormčaja knjiga jer je od početaka hrišćanstva Crkva izjednačavana sa brodom (rus.korablj) kojim se upravlja kormilom odnosno kojim upravlja krmar i koji plovi ka spasenju - navodi se u predgovoru prvog kompletnog prevoda Zakonopravila koji je objavila Mitropolija dabrobosanska i manastir Dobrunska rijeka.

vikipedija

Odbor za prevod Zakonopravilla napravila je i SANU još 1951. zatim je taj posao prosleđen Istorijskom institutu, koji je osamdesetih objavio prvu polovinu knjige, a druga zbog dugog parničenja još nije odštampana. To ilustruje odnos prema prvom srpskom ustavu, kojim je Sava u srednjem veku stvorio efikasnu pravnu državu sa prosvetnim sistemom!

- Dogodilo se da je Savino najveće delo ostalo gotovo zaboravljeno, sem, u retkim krugovima naučnih poslenika koji su se predano i istrajno bavili njegovom zakonodavnom delatnošću - naglasio je Zorić.

vikipedija

On smatra da je Sava započeo prevođenje romejskih propisa i pisanje srpskog Zakonopravila bar 15 godina pre nego što je Srpska crkva dobila autokefalnost, čekajući pravi trenutak za njeno ostvarenje, jer u srednjem veku to nije bio samo verski čin, već vrhunski politički događaj. U vreme "simfonije države i crkve" proglašenje samostalnosti srpske arhiepiskopije sa sedištem u Žiči značilo i formalno priznanje srpske države, naroda i jezika u "pravoslavnoj vaseljeni".

PREPISI

SAVIN protograf "arhiepiskopskih knjiga" čuvao se u Žiči verovatno do 1253. kada su Bugari sa Kumanima poharali tadašnji centar naše duhovnosti i državnosti, kaže Petar Zorić:

- Kako nijedan od ovih rukopisa nije sačuvan, o Savinom delu saznajemo iz kasnije nastalih prepisa koji svojim sadržajem ukazuju da imaju zajedničko poreklo sa osnovnim tekstom Savinog Zakonopravila.

SVAKOJ EPISKOPIJI PO PRIMERAK

PO mišljenju pravnika Sava je u manastirskim skriptorijumima i pre proglašnja u Nikeji naručio prepise Zakonopravila za svaku od novih srpskih episkopija da bi one odmah mogle da obavljaju svoju duhovnu delatnost.

- Imenujući episkope, Sava je među svojim učenicima birao samo "časne muževe koji mogu upravljati ljude po božastvenom zakonu i po predanju svetih apostola", a onda im predaovao zakonske knjige, među kojima na prvom mestu, Nomokanon - ukazuje Zorić.

Preporučujemo

Reportaže

0 0

PRESAHNUĆE SVE KAO MORE PANONSKO: Meštani Bezdana i Apatina strahuju da bi mogao biti oboren istorijski rekord niskog vodostaja (FOTO)

01. 08. 2026. u 07:00

Reportaže

0 4

NAJMLAĐE SRPSKO DRUŠTVO U KNINU: Članovi KOD "Jevrem Grujić" čuvaju baštinu i uvek mame aplauze

31. 07. 2026. u 11:22

Reportaže

0 13

RAJKO JE PRAVNIK I UZORAN STOČAR: U rodnu Liku otišao čim je diplomirao, a kasnije vratio i traktor na kom je sa porodicom izbegao u "Oluji"

30. 07. 2026. u 07:00

Reportaže

0 0

TRI GENERACIJE KAO JEDNA: Loznička porodica Ignjatović, primer sloge i porodičnih vrednosti (FOTO)

29. 07. 2026. u 20:26

Ekonomija

Poslodavac može da pomeri već odobren godišnji odmor, ali samo pod ovim uslovima: Evo šta kaže zakon

2026-07-21 14:01:00

Svet

Razorno nevreme pogodilo Čile: Desetoro poginulih, hiljade pogođenih, u toku masovne evakuacije

2026-07-21 09:48:00

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije