BESMRTNI I DUHOVNA LOZA I ZAVEŠTANJA: SPC obeležava i slavi Svetog Simeona Mirotočivog, utemeljivača moderne srpske nacije

Suvoparna statistika navodi da se vladarska loza koju je on započeo ugasila 1371, kada je preminuo srpski car Uroš Peti Nemanjić. Da to nije tačno i da se istina ne nalazi u brojkama svedoči samonikla vinova loza sa korenom u Nemanjinom grobu, koja je pre osam vekova izbila iz južnog zida hilandarskog sabornog hrama.

Kada je Sava 1208. iskopao čudotvorne mirotočive očeve mošti i poneo ih u Srbiju da nad njima izmiri zavađenu braću, kazuje predanje, iz dubine tla gde je shi monah Nemanja počivao je izbila biljčica. Ona se nežno provukla kroz zid ne rušeći ga i pojavila na suncu kao objava neuništivosti Nemanjine duhovne loze.

Kako drugačije objasniti čudo prirode, da je tokom više od osam vekova postojanja Hilandara vinova loza s korenom u njegovom grobu nadživela požare, katastrofalne zemljotrese i bolesti koje su sušile sve čokote u svetogorskim vinogradima.

Žitija Svetog Simeona, koja su napisali njegovi sinovi Sveti Sava i Sveti kralj Stefan Prvovenčani, pažljivom čitaocu otkrivaju Nemanjin veliki politički i identitetski poduhvat koji je stvorio srpsku naciju. Istoričar profesor dr Vlada Stanković potvrđuje da su Srbi, naravno, postojali i pre Nemanje, ali da su bili nedovoljno definisan i samoodređen narod u metežnoj graničnoj oblasti Romejskog carstva, najveće države i civilizacije toga doba.

- Sava, pišući o ocu, oko 1208, u vreme kada još nije postojala srpska crkva već samo Ohridska arhiepiskopija, dominantna na celom Balkanu, naglašava "dva krštenja, dva monaška zaveta i dva sahranjivanja" Stefana Nemanje. On je po zapadnom obredu kršten u Ribnici, a onda ponovo po pravoslavnom u Rasu. Zamonašio se u svojoj zadužbini Studenici "majci srpskih manastira", a shi monah je postao u srpskoj carskoj lavri Hilandaru. Tamo je umro i prvi put bio položen u zemlju, da bi kao svetitelj - utemeljivač srednjovekovne Srbije, u njoj bio sahranjen po drugi put. U to vreme simbolika ovih događaja bila je svima jasna i nosila je izuzetnu mističnu moć. Ključni trenutak bilo je njegovo drugo krštenje u Rasu, to je bila ona transformacija koja je donela potpuno novi element politici srednjovekovne Srbije: snažnu i nepokolebljivu pravoslavnu, carigradsku orijentaciju - kaže prof. dr Stanković.

Naglašava i da je Nemanjino krštenje u Rasu bilo i lični i duboko politički i ideološki čin, koji je doslovno zapečatio početak nove faze u romejsko-srpskim odnosima i nove faze u istoriji srednjovekovne Srbije, koju je snažno karakterisala privrženost vladajuće elite romejskom pravoslavlju i jasan cilj vladara da postanu i ostanu sastavni deo romejske carske porodice.

- Da bismo razumeli taj daleki srednji vek, moramo mu prići s njegovim načinom poimanja sveta. Stvaranjem novog identiteta za sebe, dobijajući drugim krštenjem ime s posebnom mističnom snagom - Stefan Nemanja, on je radikalno promenio identitet Srbije u srednjem veku. Pravoslavna vaseljena je tada shvatana kao slika Božje države na zemlji, a njen car kao Hristov namesnik. Nemanja je tek uključivanjem Srbije u taj poredak stvorio samostalnu i priznatu državu u kojoj su Srbi tada prihvaćeni kao "konstitutivni narod". Na taj način je dao ideološku osnovu svojoj novoj političkoj zajednici koju će njegovi potomci zadržati tokom kasnog srednjeg veka i koja će nadživeti fizički nestanak njegove loze - objašnjava prof. dr Stanković.

On ukazuje da se Nemanjina srednjovekovna Srbija temeljila na tri glavna principa: prihvatanju romejske političke ideologije, uključivanju u romejski politički sistem zasnovan na srodničkim vezama i carigradskom pravoslavlju.

- Uz pomoć drugog faktora, bliskih srodničkih veza sa vizantijskim vladajućim porodicama i na istoku (Nikeja) i na zapadu (Epir), sinovi Stefana Nemanje - Stefan Prvovenčani i Sava, uspeli su da stvore autonomnu pravoslavnu crkvu, prvo stvaranjem kulta svog oca kao svetog zaštitnika svoje loze, potom svoje patrije - Srbije i na kraju dobijanjem carske dozvole od svog rođaka cara Teodora Prvog Laskarisa u Nikeji da 1218/9. godine osnuju autokefalnu arhiepiskopiju Srbije. Zajedno sa kraljevskom krunom, koju su godinu ranije dobili od pape Honorija Trećeg, braća su tako zaokružila - politički, verski i ideološki - novu političku formaciju Stefana Nemanje: srednjovekovnu Srbiju. Kada bismo bolje razumeli njene principe, koje je postavio Nemanja, razumeli bismo i zašto je ona bila tako uspešna i zbog čega njegovo zaveštanje nije izgubilo aktuelnost - kaže prof. dr Stanković.

GROBNA TAMA I POVRATAK SUNCA

OD 15. veka do danas postoje pisana svedočanstva da zrna tog Nemanjinog grožđa pomažu nerotkinjama ako ih uzimaju s verom u njegovu pomoć. Sva deca rođena zahvaljujući njima su, dakle, pomalo Nemanjići. Kao uostalom i ceo srpski narod, kome je istorijski usud bio da često zapadaju u grobnu tamu i bezizlaz, ali i da se vrati na sunce kao ona samonikla hilandarska loza, kada se priseti Nemanjinog zaveštanja.

SVEDOČANSTVO STARCA MITROFANA

BESMRTNU Nemanjinu lozu čuvao je Hilandar i kada je u Srbiji bila zaboravljena. O tome je lepo svedočanstvo ostavio starac Mitrofan osamdesetih godina 20. veka: "Koliko je naš Hilandar poznat u Grčkoj, toliko je poznata i loza Svetog Simeona ili, bolje rečeno, on je poznat kroz tu lozu koja se u njemu nalazi. Mnoge stotine pisama sa svih strana ove zemlje stižu preko godine u naš manastir, radi te loze. Jedan sabrat je zadužen da na ta pisma odgovara time što šalje paketiće sa tri zrna grožđa od nje, jednim parčetom orezanog lastara sa izdankom i uputstvom za upotrebu. To se odvajkada tako činilo, ta se tradicija održala do danas".