BOGINJU VESTU NEMCI UZELI ZA RATNI PLEN Nepoznato o Smederevskoj tvrđavi: Statua lika iz rimske mitologije čuvala dvor Brankovića (FOTO)

Mali grad Smederevske tvrđave, podignut 1428. godine kao dvor vladara Srbije, despota Đurđa Brankovića, i čije je zidanje trajalo samo dve godine, krasila je ženska skulptura sa plintom od belog mermera koja je verovatno predstavljala rimsku boginju Vestu. Nalazila se u posebno ozidanoj niši u okviru Malog grada, a prema sačuvanim zapisima i istraživanjima, ova skulptura iz II veka naše ere, potiče iz Viminacijuma i doneta je kako bi ukrasila dvor.

- Vesta je bila boginja ognjišta, doma i porodičnog života u rimskoj religiji i poistovećuje se sa grčkom boginjom Hestijom. Statua boginje u vreme Prvog svetskog rata nestala je iz Smederevske tvrđave, i gotovo izvesno su je odneli Nemci. Nikada nije pronađena - kaže Dejan Radovanović, arheolog i direktor Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture.

Radovanović navodi da postoji samo jedna sačuvana fotografija statue i to veoma lošeg kvaliteta. Fotografija je objavljena još pre Prvog svetskog rata u jednoj publikaciji koja obrađuje antičke spomenike u Srbiji. Pojavljuje se u knjigama dr Leontija Pavlovića, teologa, istoričara umetnosti i dugogodišnjeg direktora Narodnog muzeja u Smederevu.
Postoje nepotvrđeni navodi da je statua boginje tokom bombardovanja tvrđave 1916. godine, pala i razbila se. Neizvesno je da li su je neprijatelji za vreme okupacije odneli y fragmentima ili sastavljenu.

Postoji legenda da je narod mislio da je reč o predstavi Jerine Branković, žene despota Đurđa, i da je bio običaj da je prilikom ulaska u Mali grad gađaju kamenjem jer su je zbog teškog kuluka tokom zidanja tvrđave smatrali prokletom.

- Negativni mit o Jerini se stalno nadograđuje, pa između ostalog i ovom pričom - kaže arheolog Dejan Radovanović. - To se svakako nije događalo u vreme Jerininog života i boravka u Smederevu. Kasnije su došli Turci, a Srba u gradu gotovo da i nije bilo. Kada je srpska vojska ušla u Tvrđavu 1876. godine, naroda nije bilo u Tvrđavi. Vojska je ovde bila sve do posle Drugog svetskog rata, kada zvanično izlazi iz Tvrđave 1947.godine.
Tokom izgradnje grada kamen je donošen iz Viminacijuma, rimskog naselja kraj Smedereva Mons Aures, iz tvrđave Ram na Dunavu, kao i iz nekih znatno starijih objekata - hramova i nekropola. Tako su se na Smederevskoj tvrđavi, na više mesta, našle uzidane rimske spolije - oznake viteške časti, donesene y nedostatku građevinskog materijala.

Na Jerininoj kuli nalazio se reljef koji je prikazivao Herakla, sina vrhvnog boga Zevsa i smrtnice Alimene. Bombardovanjem i oštećenjem kule pao je i reljef, koji je zatrpan. Pronađen je 1969. godine prilikom arheoloških iskopavanja y rovu Malog grada, navodi se u izveštaju o stradanju spomenika kulture iz Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, autora Nadežde Katanić.

Takođe, ovde stoji da je postojala i skulptura uzidana y kulu y zidnom platnu Dunav - Jezava. Skulptura je imala sedam glava, sastojala se od portreta i poprsja, i po toj skulpturi se i kula zvala "kula sedam brata glave". I nju su neprijatelji izvadili i zajedno sa ostalim skulpturama iz Smederevske tvrđave odneli za vreme Prvog svetskog rata. n