NOVI roman Radovana Belog Markovića (1947) “Plava kapija” izašao je iz štampe u petak, u izdanju “Albatrosa”. Kao i u prethodnim visokoocenjenim i nagrađivanim knjigama ovog autora, i u ovoj je radnja smeštena u njegovom rodnom kraju, u selu Ćelijama, u Belom Valjevu, Lajkovcu, a glavni junaci su takođe “prepoznatljivi” mnimi literata R. B. Marković, doktor Subota, Andrija Vojinov, kao i mnogobrojne ličnosti ugašene loze Beli Markovića. Njima se “pridružuju” likovi iz dela Sremca, Glišića, Mana, Crnjanskog, Isidore...

Prvi čitač i recenzent romana dr Radivoje Mikić ističe kako je pisac dodatno relativizovao granice između ovog i onog sveta, prošlosti i sadašnjosti, pa se prirodno mešaju vidljivo i nevidljivo, istorijsko i svakodnevno. Pripovedajući jedinstvenim jezikom, krećući se kroz jedan neobičan svet Beli Marković je dao još jedan dokaz vrlo visokog književnog majstorstva.

* U romanu “Plava kapija” može se prepoznati veza sa vašim prethodnim romanima “Limunacija u Ćelijama” i “Putnikova ciglana”. Da li je to potencijalno jedan ciklus?

- Celovit uvid bi, možebiti, pokazao mnoštvo “kapilarnih” veza “Plave kapije” ne samo sa pomenutim romanima, već i sa svim romanima i pripovetkama koje sam vekom napisao, ali priznajem da su, u ovom sticaju, kud i kamo uočljivije veze sa romanima o kojima vi govorite, tako da se, kako god da bismo uzeli, zatvara jedan pripovedni krug i okončava jedna književna fantazmagorija, iliti “somaštanije” o stvarima ovog i onog sveta - u takođe maštenskom prostoru Kolubare i Brda, u čijem je zadivljalom cvetniku, pre gotovo pola veka, zametnut moj književni “kovanluk”, iliti pčelinjak, s petnaest pripovednih i romanesknih trmki, starinskih košnica, iz kojih se, ako “dam uvo”, sve češće “čuje” zloslutna tišina! Ali vratimo se vašem pitanju... “Plavom kapijom” se zaokružuje ne samo pomenuto “ćelijansko troknjižje”(kojem podloga bejaše namisao i tvrda vera da izvan književnosti ni života nema!), već i književno poslušanje jednog pisca koji, kako vreme ide, postaje sve ljući kritičar onog što je svojim vekom sam napisao... I šta sad? Iz mojih trmki, ako već i nisu, razleteće se pčele po beznadnoj praznini sveta!

foto P.Milošević

Radovan Beli Marković: Srbijom neće zavladati rijaliti

* Podnaslov romana je “Kronika Kronike”. Da li je to otvorena aluzija na “Kroniku Palanačkog groblja” Isidore Sekulić?

DEDIN NAUK “Izdržavajući” takozvani život, ali ne kao što moji seljaci “izdržavaju” banju, sviđao sam moga dede, Vlastimira, “oprobani” nauk: “Ne valja se mimo ljudi ići, ali se ne valja ići ni svuda gde ljudi idu”, s tim što sam, tom nauku sledujući, pokadšto i od samog sebe živeo podalje, a kamoli od književnog i okoloknjiževnog “šuckora”, koji se, novijim dobom, preko svake mere nakotio...

- Srpski duhovni “zemljopis” je nezamisliv bez Isidorine “Kronike palanačkog groblja”, kao što je nezamisliv i ikonostas književnih junakinja (srpske duše i srpskog prorazumevanja!) bez Gospa Nole, s čije leve strane izgreva Glišićeva Miona, a sa desne - Dragoslavljeva Petrija, moravska patnica, s trnovim vencem oko lepe glave... S te tačke motrenja, “Plava kapija”, odnosno “Kronika Kronike”, nije “otvorena aluzija” već dubok naklon Knjizi na visokom analonju u srpskom duhovnom svetilištu, “nerukotvorenom hramovnom zdaniju”, iz kojeg se unatraške izlazi, pošto se, pred duševnim izobraženjem Gospa Nole, prisluži voštanica ili užeže malo kandilo!

* Šta je “plava kapija”?

- Beskrajan, plavi krug Miloša Crnjanskog je jedna od visokih vizija u srpskom knjižestu, a pramičak tog plavetnila, nebeskog, prosjački je za sebe poiskala i podnebesna, naoko obična, kolubarska kapija, koja se samo na prvi uvid, i od strane površnih čitalaca, može primiti kao dunđersko “sočinjenje” od realnog gradiva - letava, gredica, cigalja, klamfi, baglama i klinova... I upravo takva, od jezičke tvari kapija - prema piščevoj neskromnoj zamisli - književno se pozicioniše i kao zemaljsko i kao nebesko mitarstvo; pred mnimim literatom, R. B. Markovićem, upuštenim piscem upuštene Kronike, koga ne bi trebalo poistovećivati sa piscem čije ime stoji na pročelju ove knjige, ponad naslova “Plava kapija”...

* U romanu se pojavljuju tri plave kapije: pred kućom Markovića, na Ćelijanskom groblju i pred Ludom kućom. Otkuda to umnožavanje i šta ono znači?

- Duše valja, osim pomenutih, “pozicionišu” se i još dve plave kapije: crkvena i školska, uz neutvrđen broj plavih kapija u “sećanjima na sećanja” junaka ovog romana, ali od svih plavih kapija, pomenutih i nepomenutih, samo jedna, “drukčije” plava kapija stoji između grešnog čoveka i nedokučime Večitosti u kojoj se sve jednači i poništava!

foto P.Milošević

Bruka oko "Skerlića"

* Kako danas gledate na svoje početke, sa kojim ste se stvaralačkim dilemama suočili i kako ste stvorili sopstveni književni svet?

- Kao treptaj oka, čini se, prošlo je to što još “prolazi”, takozvani život, ali ja ne znam, još ne znam, da li je smrt postavila dobru kljusu, kako bi me uhvatila živog, ili ću, ovim svetom, samog sebe (sa poprišta izgubljene književne bitke!) na ramenima još dugo prtiti - “setan neveseo”, štono pesma kaže, pošto se ionako više od polovine pomenutog sveta, koji sam poznavao i svojim odnekud smatrao, odavno nahodi po rečnicima manje poznatih reči i izraza! Kako danas gledam na svoje početke? Ispravan čovek se, u mojim godinama, suzama pokajanja umiva - kako zbog svojih “početaka”, tako i zbog žalosnog pokušaja da, mimo sveta, stvori sopstveni, makar i književni svet - na šta mu, kao niz potok lisje, odoše tolike godine... S te strane, veliki sam grešnik, tako da će mi - sve su prilike - za suze i pokajanje pofaliti podnebesnog vremena, zbog čega ću se, u Večitosti, teško “obavezati”, kako bih - u drugoj dimenziji! - dokupio “razvreme”, zalažući pretekle mi “duševne spahiluke”, uz kamatu sa nečuvenom “lihvom”...

* U svim vašim romanima, pa i najnovijem, prisutna je groteska. Je li to na neki način odmak od čudnih i tamnih sudbina koje prikazujete?

- Odmak ili Primicanje? Na Tajne Božije se i poizdalje i izbliza može gledati, ali Tajne, svejedno, ostaju Tajne! Najposle, ovim svetom prilike su takve da se, o važnim stvarima, sa nadgrobnika može više pročitati negoli od živih ljudi čuti, pa je, otuda, drugog reda pitanje “mimetičnosti”, odnosno: realističnosti jedne književne tvorevine, ili “grotesknosti”, neprirodnosti, jedne životne situacije - u književnom svetu čija je “prirodnost” ionako pod sumnjom!

foto P.Milošević

Belom "Zlatna knjiga" Matice

* Vaše knjige privlače živu pažnju i kritičara najmlađe generacije...

- Ne mogu se pokuditi... Srpskog knjižestva tumači imađahu volje da se nadnesu ponad mojih priča i romana, a mladi, i najmlađi, “barjak” su već preuzeli.


“POHABANA” DUŠA

* Otkuda veza “Plave kapije” sa “beskrajnim, plavim krugom” u romanu Miloša Crnjanskog?

- U trepetnom nespokoju, uz tavnu slutnju propasti, sve je sa svačim u nekakvoj vezi, što kao književna zamisao novost baš i nije, a beskrajan, plavi krug je nedoumivi prostor u kojem se duša mog junaka iznutar “otključava”... Najposle, u beskrajnom, plavom krugu svaki, pa i najgori čovek traži svoju zvezdu, vukući “tljeno” telo i “pohabanu” dušu kroz mrak ovoga sveta.