LOKALITET Šuvakov salaš - Klisa, gde je postojalo srednjovekovno naselje Obraspalotaja, preteča današnjeg Vrbasa, proglašen je zvaničnim arheološkim nalazištem odlukom Vlade Srbije, objavljenom u "Službenom glasniku" 9. avgusta. U obrazloženju odluke navedeno je da su stručnjaci Muzeja Vojvodine iz Novog Sada arheološkim istraživanjima, sprovedenim od 1984. do 1996. godine, na Šuvakovom salašu, kilometar istočno od Vrbasa, na površini od 5,5 hektara, utvrdili praistorijski horizont staništa, kao i naselje, groblje, pravoslavnu crkvu i odbrambeni sistem iz srednjeg veka.

Pročitajte još: Venera iz Vitkovačkog polja čekala 6.500 godina!

Na salašu su otkriveni ostaci neolitske, takozvane Starčevačke kulture iz 5. milenijuma pre naše ere. Međutim, najznačajniji rezultat arheoloških istraživanja, kako je istaknuto u Vladinom saopštenju, jeste lociranje srednjovekovnog Vrbasa, Obraspalotaje, što je doprinelo da se bolje sagleda razdoblje od 10. do 16. veka na prostoru centralne Bačke.

- Naselje je bilo podignuto pored trgovačkog puta i na obali Crne bare, reke koja se ulivala u Tisu, a njeno korito je poslužilo prilikom izgradnje Velikog bačkog kanala i postalo njegov sastavni deo. Kuće od naboja i pletera bile su iznad domašaja maksimalnog vodostaja Crne bare, što ukazuje na pažljivo biranje terena za dugotrajno naseljavanje - opisuje Vesna Grgurović, arheolog - viši kustos Gradskog muzeja u Vrbasu.

Pročitajte još: PRONAĐENA BOGINjA STARA 6.500 GODINA: Spektakularno otkriće arheologa u ataru sela Vitkovo kod Aleksandrovca FOTO

Prvi pisani pomen srednjovekovnog Vrbasa nalazi se u darovnici iz 1387. godine, kojom je kraljica Marija, žena ugarskog kralja Žigmunda, dala u znak zahvalnosti mačvanskom banu Nikoli Gorjanskom nekoliko poseda, među kojima je bio i Orbaspalotaja. Gorjanski je bio oženjen Teodorom, ćerkom kneza Lazara.

- Pod najezdom Turaka, krajem 15. ili početkom 16. veka, naselje je uništeno. Deo stanovništva prebacio se na levu obalu reke i formirao naselje pod nazivom Selište, a ostali su se nastanili na mestu današnjeg Starog Vrbasa - objašnjava Grgurovićeva.


Arheološka istraživanja, koja su prekinuta devedesetih, obnovljena su 2014. godine, u organizaciji Gradskog muzeja. Pronađeni su mnogobrojni žrvnjevi, koji svedoče o gajenju i obradi žitarica, kao i predmeti od keramike, novac iz doba ugarskih kraljeva Žigmonda, Vladislava, Ladislava i Matije Korvina i raznovrstan nakit.

U Vladi Srbije smatraju da istraživanja na Šuvakovom salašu treba nastaviti kako bi se dopunila slika o nastanku i razvoju srednjovekovnog naselja. Posebno važnom smatra se rekonstrukcija crkve iz tog vremena, koja bi bila uključena u turističku ponudu i obogatila prikaz istorije Vrbasa.

ATRAKCIJA

GRADSKI muzej je pripremio trodimenzionalni model osnove srednjovekovne crkve i okolnog prirodnog ambijenta kao podlogu za pretvaranje Šuvakovog salaša u turističku atrakciju. Dr Dejan Radičević sa Odeljenja za arheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu ističe da je crkva, o kojoj je reč, po arhitektonskim rešenjima jedinstvena u Vojvodini.