NA području današnje Bačke, odnosno opštine Odžaci, još pre 8.000 godina živeli su vrlo napredni ljudi. O tome svedoči Crvenokosa boginja, statueta iz ranog neolita, koja upućuje na najstariju ratarsku kulturu u Evropi. Tadašnje stanovništvo prešlo je sa lova i ribolova na obradu crne zemlje (černozema, crnice), pa je centralno mesto u obredima zauzela boginja plodnosti.

Figurina Crvenokose boginje otkrivena je pre tri decenije i jedan je od najdragocenijih arheoloških nalaza na tlu Vojvodine. Svojom vrednošću i značajem postavila je opštinu Odžaci na arheološku kartu Evrope. Pronađena je na lokalitetu Donja Branjevina, nedaleko od sela Deronje, na prostoru između Dunava i nekadašnjeg toka reke Mostonge, danas kanala Dunav-Tisa-Dunav.


PROČITAJTE JOŠ:
PRIČE IZ VOJVODINE: Sa deda Nikolom nestali sarači

Ranoneolitsko naselje Donja Branjevina otkrio je 1965. godine, u vreme velike poplave, kad su građeni nasipi na Dunavu između Deronja i Karavukova, Sergej Karmanski, arheolog amater, rukovodilac Arheološke zbirke u Odžacima, po obrazovanju učitelj. Punih 30 godina (od 1965. do 1995), na tom lokalitetu, koji je 1971. proglašen spomenikom kulture, istraživanja su sprovodili stručnjaci Gradskog muzeja iz Sombora i Arheološkog instituta iz Beograda, a uz njih je sve vreme bio i Karmanski.

- Iako mnogi misle, Crvenokosa boginja nije slučajan nalaz. Posle 25 godina istraživanja, 2. septembra 1989. pronađena je jedinstvena, umetnički osmišljena figurina, simbol plodnosti prvih zemljoradnika na teritoriji Vojvodine - zapisao je Karmanski u monografiji "Donja Branjevina".

Statuetu u obliku ženske figure, koja je kasnije nazvana Crvenokosa boginja, iskopao je arheolog amater Milan Jović u sondi veličine šest puta šest metara, u centralnom delu neolitskog naselja.

- U otkopnom sloju pojavio se neobičan predmet, iz zemlje su virile neke nožice. U prvom momentu pomislili smo da pripadaju nekom žrtveniku ili posudi nalik na životinju, možda pticu. Kada je predmet očišćen i snimljen, pristupilo se njegovom vađenju. Na opšte zaprepašćenje, u rukama se našla polomljena ženska statueta neobične veličine - zabeležio je Karmanski.

Umetnički osmišljena figurina / Foto N. Glišić

Za figurinu, koja je napravljena od pečene gline, ističe se da odudara svojom monumentalnošću, jer je visinom od 38 centimetara pravi div u poređenju sa statuetama sličnog tipa iz ranog neolita, koje ne prelaze 15 centimetara.

PROČITAJTE JOŠ: PRIČE IZ VOJVODINE: Kolač u čast zabranjene ljubavi

- Glava statuete je pažljivo modelovana. Lice je naglašeno tako što su iz mase izvučeni i reljefno izvajani brada i vilična kost, čime je postignut uzvišen, gotovo bezvremen izraz. Nos je ravan i prilično izdužen, dok su oči izvedene oštrim predmetom, utiskivanjem u masu gline. Usta nema. Posebna pažnja poklonjena je izradi kose: ona je duga i pada preko ramena. Bojena je crvenom bojom, po kojoj je statueta dobila ime - opisala je mr Lidija Balj, arheolog iz Muzeja Vojvodine, u svom radu "Crvenokosa boginja kao simbol".



Prema njenim rečima, statueta, zbog istaknutih oblina, odiše ženstvenošću. S njene prednje strane su izraženi atributi ženske plodnosti: uzdignute grudi, naglašeni bokovi i bedra, sa fantastično velikom zadnjicom i butinama debele osobe. Ruke položene na donji stomak odgovaraju praistorijskoj ikonografiji Boginje majke. Zanimljivo je da statueta sa zadnje strane ima i atribute muške plodnosti. Dvopolnost se tumači težnjom za celovitošću, ali i kreativnošću praistorijskog skulptora i visokim stepenom umetničke kulture prvih zemljoradnika na našim prostorima.

Poštanska marka SRJ 1996.

OŽIVLjENA SVETKOVINA

POSLE 14 godina, u Odžacima su lane obnovljeni "Dani Crvenokose boginje", koji se održavaju u junu, kao svetkovina posvećena kultu proleća i plodnosti. Predsednica opštine Latinka Vasiljković rekla je da je trodnevna svetkovina oživljena na inicijativu građana.


ORIGINAL U BANČINOM SEFU

ORIGINALNA statueta Crvenokose boginje čuva se u sefu banke u Odžacima, a kopija u Muzeju Vojvodine. Izlivena u bronzi, statueta je postavljena u centru Odžaka, ispred zgrade Opštine. Suveniri replike mogu se kupiti u opštinskoj Turističkoj organizaciji.