PARIZ

OD STALNOG DOPISNIKA


GROZOTE i užasi ustaških zločina predstavljeni su u izuzetno vrednom i potresnom svedočanstvu na nedavno održanom pariskom filmskom festivalu "Evropa oko Evrope". Od nekih scena u dokumentarnom filmu "Ustaše, zaboravljeni genocid", autora i producenata Mirjane Valter i Šarl-Antoana de Ruvra, francuskih novinara i reditelja, ledi se krv u žilama.


- Bilo je izuzetno teško i veoma mučno gledati sve snimke do kojih smo došli. Mnogo toga nije bilo podnošljivo za gledanje - ističe, za "Novosti", Mirjana Valter.


Ona je sa svojim francuskim kolegom dugo istraživala arhive, dok su materijal sklapali poslednjih godinu dana.


- Iznenađujuće je da su ustaše, bez imalo ustručavanja, dokumentovale strahote koje su činile, što je zapanjilo i nas i istoričare - naglašava De Ruvr.

PROČITAJTE JOŠ: IZRAELSKI ISTORIČAR: Ustaše su uživale da okrvave ruke


Film, koji traje 55 minuta, sačinjen je najvećim delom od originalnih snimaka iz onog vremena. U filmu učestvuju i dvojica istoričara, britanski - Rori Jeomans i švedski - Radu Harald Dinu.


- Materijal smo pronašli u "Filmskim novostima" i beogradskoj Kinoteci, a uz domaći, korišćen je i strani arhiv. Neki od ovih snimaka retko su viđani do sada - ističe Valter.


Na početku filma sledi upozorenje da neke scene mogu da povrede i šokiraju gledaoce. Istaknuto je da su ustaški zločini neko od najstrašnijih scena horora iz Drugog svetskog rata. Navodi se istorijski tok, od stvaranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca do razbuktavanja hrvatskog nacionalizma koji je, uz pomoć nacionalističke hrvatske katoličke crkve, hteo nasilno da razbije Jugoslaviju.


Prikazan je i portret Ante Pavelića, od stvaranja ustaškog pokreta, preko njegovog udruživanja s VMRO na ubistvu kralja Aleksandra - u čemu je bio naručilac, do traženja pomoći u Austriji i Italiji među fašistima.


Na originalnim arhivskim snimcima vidi se i oduševljenje Hrvata na dočeku nacista u Zagrebu, dok je Pavelić, kako se naglašava, prihvaćen kao heroj nacije. Snimci koji su potkrepljeni komentarima ističu rasne zakone koje je ustaški režim uveo protiv Srba, Jevreja i Roma, stvaranje geta i koncentracionih logora, uz napomenu da je etničko čišćenje, na stvaranju etnički čiste Hrvatske, započelo već krajem aprila 1941. godine.


Pokazuje se sistematsko uništavanje srpske pravoslavne crkve i sveštenstva, kao i masovno prisilno pokrštavanje, proterivanje i ubijanje Srba, sa ulogom koju je Mile Budak imao u tome. U filmu se ističe da su ustaše nameravale da zatru sve srpske i pravoslavne tragove u Hrvatskoj, da su ljudi gubili čitave porodice, dok se za to vreme, za Hrvate, prema prikazanim snimcima, život naoko odvijao sasvim normalno. Sve je dokumentovano stravičnim snimcima egzekukcija.


Naglašeno je postojanje osamdeset koncentracionih logora, jedinih u Evropi kojima nisu upravljali nacisti, među kojima je bio i zloglasni Jasenovac, sa masovnim ubistvim vršenim na najsuroviji način.

PROČITAJTE JOŠ: Dokazi o ustaškim zločinima zaslužuju muzej!


- Ustaše su organizovale takmičenja ko će žrtvama više odseći ušiju i noseva ili iskopati očiju, da bi ih poklonili Paveliću - ističe Radu Harald Dinu, i navodi da je našao više pisanih tragovova koji to povrđuju.


Njegov britanski kolega Rori Jeomans je podsetio na to da su zbog stravičnog pokolja u Jasenovcu i surovosti ustaša čak i Nemci i Italijani od njih tražili da se smire.


Prikazani su i fotografski zapisi kako su ustaše, odlazeći, 1945. pokušale da zatru tragove u Jasenovcu, a navedeno je i kako su onda, uz zaštitu Vatikana, ali i Crvenog krsta, mnogi od njih uspeli da se dokopaju Latinske Amerike.


- Britanci i SAD su znali da se Pavelić krio u Rimu - potvrđuje Jeomans, i ističe da je ustaše, zatim, CIA pratila u Argentini i drugim zemljama, ali da su one nesmetano živele.


Film je urađen za francusku televiziju Sva istorija, gde je, pre festivala, prikazan krajem februara.


JEDINI DEČJI LOGOR


U filmu je navedeno da su mnoga deca ubijana gasom ili ostavljena da umru od gladi, kao i da je u NDH postojao jedini dečji logor. Ističe se da je tako nastradalo 20.000 najmlađih, a naglašena je i humana uloga Diane Budisavljević, koja je uspela da spase najmanje 8.000 dece. Navodi se da je za vreme ustaškog režima ubijeno između 500.000 i 800.000 ljudi, od čega najmanje 350.000 Srba, 60.000 Jevreja i 28.000 Roma.