TOČAK istorije Novog Sada bi pošao ko zna kojim putem da se pre ravno tri veka, na njegovo današnje naselje Podbara, tragajući za boljim životom, nisu kompletno doselili stanovnici sela Almaša. Ostavili su svoja ognjišta na močvarnom zemljištu negde između današnjeg Temerina, Nadalja, Siriga i Srbobrana i 1717. godine, stigavši sa pokućstvom natovarenim u seljačka kola, volovske i konjske samare, donoseći svoje običaje i obeležja, naselili Petrovaradinski šanac.

Pročitajte još: Vojvođanske priče: Dirigent koji nikada nije uzeo palicu

Te godine, na periferiji Petrovaradinskog šanca, kod velike bare, stvorili su naselje koje zbog bare dobija naziv Podbara, a po doseljenicima iz Almaša, prostor između sadašnje Matice srpske i Almaške crkve - Almaški kraj. Sećanje na taj naziv sačuvalo se do današnjih dana, zahvaljujući upravo Almaškoj ulici i Almaškoj crkvi.

Kraj su prvo naseljavali poljoprivrednici i ratari, a kasnije i povrtari, a onda početkom 20. veka u Almaški kraj je stiglo i prvo građanstvo.

- I danas se tu može videti lik starog Novog Sada, kako se u njemu nekada živelo i kako je tada izgledao - ističe prof. dr Nikola Grdinić. - U najvećoj meri je očuvao duh prošlog vremena. Nastao je prema hidrološkim osobenostima tla, zbog toga su u njemu sve ulice krive i kratke, tako da kad skreneš levo ne znaš gde ćeš da izađeš. Asocira na Mediteran ili na orijentalnu varoš. Šetnja kroz živopisne sokake asocira na nešto staro, a pritom prisno i intimno.


Na staroj razglednici Novog Sada vidi se i Almaški kraj

Pročitajte još: Vojvođanske priče: Slomljeno srce na dva platna

Osim starih kuća, Almaški kraj ima i osobenu intelektualnu topografiju. Tu su rođeni i stvarali poznati Almašani, prevashodno slikari, Arsenije Teodorović, Nikola Aleksić, Petar Dobrović, Anastas Bocarić, Stevan Maksimović.

Nekadašnji izgled Almaškog kraja

Almaška ulica dobila naziv po prvim žiteljima

Žitelji najstarijeg dela Novog Sada bili su i muzičari, Isidor Bajić, Marko Nešić, Karlo Kromholc, ali i glumci Jefta Dušanović, Petar i Jeca Dobrinović. Tu su živeli i stvarali književnici, arhitekte i naučnici Đorđe Popović Daničar, Milan i Radivoj Kašanin, Nikola Dobrović. U Almaškom kraju je, veruje se, nastao i prvi prevod Servantesovog “Don Kihota”.


Almaški kraj danas

I danas se u Ulici Koste Hadži mlađeg nalazi kuća čuvene porodice Hadžija. U njoj je, još se prepričava među vremešnim Almašanima, sestra Koste Hadžija, osnivača FK Vojvodina, Jelka Hadži, koja je bila pravi poliglota i govorila desetak jezika, imala školu stranih jezika, i na kraju svake školske godine bi upriličila priredbu, koju je prenosio Radio Novi Sad. Gost u toj kući bio je Miroslav Krleža, kada bi njegova supruga Bela, glumica, imala predstavu u Srpskom narodnom pozorištu. Pod tim krovom je boravio i Miloš Crnjanski.


Kuća porodice Hadži u Ulici Koste Hadži mlađeg

Ulicu zlatne grede, jednu od najstarijih u Almaškom kraju, koju je Vasa Stajić, filozof i pisac, nazvao “ulicom srpske inteligencije”, bila je mesto rođenja Jovana Jovanovića Zmaja i Đure Daničića, ali i stanovanja velikog broja intelektualaca.


Zmaj

Duhu Almaškog kraja, koji je oduvek privlačio i umetnike i intelektualce, i običan svet, razumljivo, nisu odoleli ni današnji žitelji koji su 2005. osnovali Udruženje “Almašani”, kako bi njegovu zanimljivu i autentičnu prošlost otrgli od zaborava.


Daničić

- Osmislili smo projekat “Stare priče za novo doba”, koji nasleđe predstavlja na moderan način - objašnjava dr Marijan Majin, predsednik Udruženja “Almašani”, inače poznati kardiolog. - Na uličnim tablama postavljenim u kraju stoje bar-kodovi, uz pomoć kojih, kada se očitaju, mogu da se čuju zanimljive priče iz prošlosti. To je naš način pristupa prošlosti Almaškom kraju, koji je DNK i duša Novog Sada.


Kašanin

ULIČNE TABLE SA BAR-KODOVIMA

NOVOSAĐANI i njihovi gosti, šetajući Almaškim krajem, mogu saznati zanimljive, autentične priče iz prošlosti, zahvaljujući tablama sa bar-kodovima. Plastične table, postavljene na pojedinim objektima na nekoliko lokacija, svojevrsni su vodiči, a kada se bar-kodovi skeniraju mobilnim telefonom (almasani.worldpress.com), mogu da čuju autentične priče nekadašnjih stanovnika, kada je tim krajem protutnjao prvi automobil i kako su se komšije okupljale u jednoj kući da slušaju radio...


Dobrović

PAORI, GOSPODA I NIŽA KLASA

PODBARCI su na samom kraju 18. veka sagradili Almašku crkvu u stilu ranog klasicizma. Najveći pravoslavni hram u Novom Sadu (slavi Sveta tri jerarha, 12. februara), osveštan je 1797. Drvorez je izradio Aksentije Marković, a ikonostas i zidno slikarstvo Arsenije Teodorović. Želja žitelja Podbare i Almaškog kraja, da imaju najveću crkvu, potiče još od stava prvih Novosađana koji su se delili po kraju u kom žive. Oni koji su živeli prema Sabornoj crkvi i dalje ka Temerinskom putu, bili su u centru grada i smatrali su sebe za gospodu, a Almašane i ostale - za paore i nižu klasu.


Almaška crkva najveća u gradu


Prošlost Almaškog kraja, kućice sa krovom od trske


Dr Marijan Majin sa tablom i bar-kodom za priče

ULICE - MIŠJA, MESEČEVA, LICIDARSKA

U NAJSTARIJEM sloju Novog Sada, po rečima prof. dr Grdinića, ulice nisu dobijale imena po zaslužnim ljudima, već po zanatima, putnim pravcima, nebeskim telima, biljkama, ili životinjama, kao na primer Mišija (Baranjska), Mesečeva (danas Pećka), Licidarska, odnosno Jazavčeva (sada Svetosavska), Hanska (Matice srpske), Lavovska (Miloša Obilića), Kopčeva (Marka Nešića)... Svi stari nazivi ulica u Almaškom kraju upravo su takvi. Jedino Lađarska ulica do danas nije promenila naziv. Ideja Udruženja “Almašani” je da se uz sadašnje, postave i table sa nekadašnjim imenima.


Ulaz u portu