OSEĆANjE i misao izraženi u kamenu ili naslikani, ostavljaju jači i dublji utisak na posmatrača nego kada su usmeno iskazani. Vođeni ovim razmišljanjem i nespornom istorijskom činjenicom da je velelepna Aja Sofija u Carigradu umnogome doprinela hristijanizaciji, a njena umetnost učvršćivanju vere, Sava i Stefan Nemanjić su još 1206. godine otpočeli gradnju crkve Hristovog Vaznesenja (Svetog Spasa) u Žiči.

Istorijski podaci govore da je Stefan ovu svetinju podigao po Savinom planu i uputstvima. On je pak, budno prateći međudržavne i odnose u hrišćanskom, pravoslavnom svetu, imao dalekovidu procenu razvoja raške države i značaja naroda. Gradeći Žiču, njeni ktitori su bez sumnje znali da, u slavu Bogu, podižu saborni hram srpskog naroda, ali i budući centar samostalne srpske crkve i krunidbeno mesto kraljeva.

Crkva je, kako piše vladika Nikolaj Velimirović, imala zvonik koji je dominirao okolinom, "dugačak novi srednji deo, veliki oltar i vrlo prostrano predvorje, koje su držala dva stuba". Bili su tu i "jedna velika i dve manje kupole, dve kapelice s obe strane lađe i treća, vrlo mala, u zvoniku, koju je Sava kasnije koristio za molitvu". Čitav hram bio je sazidan od kamena, iznutra omalterisan i obojen u crveno sa zlatnim prugama na svim uglovima...

Pročitajte još - Žiča - manastir bratske ljubavi

Tako blistava Žiča je dočekala prvog arhiepiskopa samostalne Srpske crkve po povratku iz Nikeje 1219. godine. Sava je za freskoslikanje kupola i zidova sa sobom doveo umetnike iz Azije, Soluna i Carigrada da ih oslikaju do Vaskrsa naredne godine, jer je za vreme od najvećeg hrišćanskog praznika do Duhova planirao osvećenje crkve Svetog Spasa, svoje ustoličenje kao prvog srpskog arhiepiskopa, hirotonisanje novopostavljenih episkopa, veliki narodni sabor i krunisanje prvog srpskog kralja. Sve što je zamislio, Sava je i ostvario.

Od tog vremena u Žiči je krunisano sedam srpskih kraljeva: Stefan Prvovenčani, Radoslav, Vladislav, Uroš Prvi, Dragutin, Milutin i Stefan Dečanski 1322. godine. U njoj su miropomazani kraljevi Milan i Aleksandar Obrenović i Aleksandar Karađorđević, a Petar Drugi Karađorđević je u njoj krunu stavio u 18. godini, u jesen 1940. Za osam vekova postojanja, Žiča je 17 puta stradala. Pustošili su je i palili Bugari, Mongoli, krstaši, Turci, a najviše Nemci, koji su dobro proučili njen značaj za duhovnost, kulturu i tradiciju srpskog naroda.

Pročitajte još - Crkva slavi jubilej u Žiči

Ni vekovi ropstva, ni pohare i paljenja, nisu umanjili njenu duhovnu, istorijsku i kulturnu vrednost. I kada se njena zvona nisu čula, ime Žiče "sedmovrate" dopiralo je do srca vernika i budilo poštovanje Srba. Ona je večito duhovno stecište i narodno saborište Srba, od Savinog doba do naših dana.