Srpske princeze bile su veoma cenjene i tražene na evropskim dvorovima u ranom srednjem veku. U jednom od prethodnih brojeva “Života plus” pisali smo o princezi Jeleni Vukanović i princu Belošu Vukanoviću, dvoje od petoro dece velikog srpskog župana Uroša Prvog iz Rasa. Princeza je rođena 1109. godine i udajom za slepog kralja Belu Arpada postala je kraljica Ugarske, dok je njen brat Beloš, rođen 1141. godine, u isto vreme sredinom 12. veka postao upravnik ugarskog dvora, hercog Bosne i ban Hrvatske. Tako visoke vladarske pozicije bile su prilika za jačanje dinastičkih veza sa evropskim vladarima, pa su se trona domogli i županova ćerka Marija Vukanović od Raške i Beloševa mezimica ćerka Banovna.

- Ugled i uticaj ugarske kraljice Jelene i bana Beloša su po svemu sudeći podstakli češkog vojvodu Sobjeslava Prvog da posreduje u sklapanju braka između Marije od Raške i kneza Konrada Drugog Pšemisla od Znojma u moravskoj oblasti, a u današnjoj Čekoj. U jednom kneževom zapisu iz 1134. pominje se mogućnost sklapanja tog braka, što se i dogodilo u junu iste godine. Bio je to brak iz ljubavi o čemu svedoči freska, koju je tokom venčanja u Znojmu knez Konrad Drugi postavio u hramu svete Katarine i potpisao latinskim jeziku – svedoči istoričar Ljubivoje Cerović.

U hramu je i danas očuvana ktitorska kompozicija oko lučnog ulaza, na kojoj su predstavljeni Konrad i Marija, okrenuti jedno ka drugom. Ovo je jedan od najastarijih portreta srpskih vladarki. Udajom za češkog kneza, Marija od Raške je postala kneginja od Znojma. Bila je veoma omiljena. Česi su je prozvali Marija Srpska.

- Knez Konrad i kneginja Marija imali su dva sina, Ernesta, koji je preminuo 1156. godine i kneza Konrada Trećeg Ota i kćerku Jelenu. Drugi sin, Konrad Oto postao je 1179. gospodar cele Moravske, a 1182. godine dobio je od nemačkog cara Fridriha Barbarose i titulu markgrofa Moravske. Devet godina kasnije, Konrad Treći je postao i češki vojvoda. Kćerka kneginja Jelena od Znojma se 1166. udala za poljskog vojvodu Kazimira Drugog Pravednog iz vladajuće dinastije Pjasta. Potomci Kazimira Pravednog i Jelene od Znojma tako su Ugarskom vladali do 16. veka, a Poljskom do 17. veka. Preko kneginje Marije Srpske, koja je preminula 1189. godine, vladarska češka porodica Pšemisl orodila se kasnije s poljskim, nemačkim, ruskim i drugim vladarskim porodicama srednje i istočne Evrope - objašnjava Cerović.

Jedan od najznačajnijih Srba srednjeg veka župan i ban Beloš Vukanović je sledeći očeve političke interese, ali i same Ugarske, udajom svoje ćerke želeo da proširi svoj uticaj na ruski i ukrajinski dvor.

- Da bi dodatno ojačao veze sa Kijevom, ali istovremeno da bi učvrstio i svoje odnose sa novom ugarskom kraljicom, Beloš je svoju kći Banovnu 1150. godine udao za volinskog kneza Vladimira Mstislaviča. Provodadžije su bila kneževa braća Izjaslav Mstislavič i Jurij Dolgoruki, tada veoma moćni vladari u Ukrajini. Kneginja Banovna od Srbije, kako su je nazvali Rusi, predstavljala je prvu direktnu vezu između srpske i ruske vladarske porodice. Veliki knez Vladimir Mstislavič je kao vladar dobio kneževinu Dorogobušku, s prestonim gradom Volinjskim. Živeo je lepo s srpskom kneginjom Banovnom, s kojom je izrodio sinove Rostislava, Mstislava, Jaroslava i Svjatoslava - beleži hroničar Duško Lopandić.

ZIDALA CRKVE U MOLDAVIJI

U vreme vladavine despota Petra Četvrtog Rareša u Moldaviji od 1526. do 1546. Godine, njegova žena bila je Jelena, ćerka poslednjeg srpskog despota Jovana Brankovića. Zvali su je Jelena Moldavska Rareš. Kao zadužbinar u Botošanu je sagradila dve crkve. U jednoj od njih stoji natpis "Jelena despotovna, gospožda Petra vojvode, dšti Joana despota". Jednu crkvu je podigla i u Sučavi. Njihova ćerka vojvotkinja Roksanda, bila je supruga moldavskog vojvode Aleksandra Četvrtog Lupušnjana (1552. do 1568). I na moldavskom dvoru prihvatala je mnoge srpske porodice.