Putovanje kroz kapiju svetova nad Timokom (FOTO)

KAMENE dveri Niševačke klisure, ispod čijih se litica visokih stotinama metara zmijasto probija svrljiški Timok, najčudesniji su kraški predeo Srbije. Gledajući kroz visoki uski usek u sivim stenovitim masivima u pravcu Podunavlja, stiče se utisak da ste na kapiji svetova, da ste stupili u živu bajku i postali deo nje.

Iznad te gigantske kapije stoje ostaci svrljiškog grada, utemeljenog u praistoriji, oko milenijum pre Hrista. Rimljani su u prvom veku naše ere napravili visoke zidine i kule koje su štitile civilna naselja s obe strane klisure. Planinsku utvrdu je uspeo da trajno osvoji od Vizantinaca tek Stefan Nemanja. Ovaj čudesni predeo nalazi se na samo 35 kilometara od Niša i pet od Svrljiga, ali za njega zna malo ljudi, a još je manje onih koji su ga obišli. Reporteri "Novosti" prošli su ovom "kapijom civilizacija" zahvaljujući mladom geografu Nenadu Ranđeloviću iz Niševca koji strasno voli svoj zavičaj, neumorno ga istražuje i promoviše.

- U antičko vreme u ataru Niševca se nalazio značajan grad, Timakum Majus, na velikom rimskom putu Lisijus - Nais - Racijarija, kako su se zvali današnji Lješ u Albaniji, Niš u Srbiji i Arčer u Bugarskoj - objašnjava nam Ranđelović, dok se lagano uspinjemo širokim rimskim putem uklesanim u bok planine. - Tvrđava na stenama iznad Niševačke klisure je motrila na saobraćajnicu koja je spajala Nišku kotlinu s Podunavljem.

Još u doba kralja Milana Obrenovića isplanirana je pruga kroz klisuru, ali su tuneli su kroz litice probijeni tek u 20. veku, a veliki naučnik Milutin Milanković projektovao je čudesne mostove preko ponora kojim huči Timok. On se u kanjon uvlači posle proširenja kraj visoke kupaste stene koja leti služi kao skakaonica kupačima. To je kraj skrivene zelene doline pod surim planinama, koja nosi ime Banjica, po obližnjem vrelu kristalno bistre vode u bazenčiću koji su ozidali još Rimljani.

Iznad Banjice asfaltni put na delu trase rimskog druma vodi ka selu Varoš, takođe podgrađu svrljiškog grada. Tu se preko polja odvaja staza ka jedinom ulazu u grad.

- Neverovatno izgleda taj dvadesetak metara dug hodnik uklesan u tvrdu stenu, koji je štitila masivna kapija - kaže Nenad Ranđelović. - Kulama ovog grada, očuvanih do visine od 10 odnosno 12 metara, divio se još veliki putopisac Kanic, a one su ostale očuvane sve do 1999, kad su ih minirali bezumni tragači za blagom. Velika je šteta što ni izuzetna priroda ni bogato kulturno nasleđe ovog kraja, naseljenog još u praistoriji, nisu zaštićeni. Još je tužnije što nisu ni dovoljno poznati, a Niševačka klisura zaslužuje da bude vrhunski srpski turistički brend.

Zabranjeno preuzimanje fotografija bez saglasnosti redakcije "Večernjih Novosti"