VRHOVI planine Vukan nad bajkovitom Gornjačkom klisurom inspirisali su Đuru Jakšića da pešačeći pod strmim liticama speva stihove "Otadžbine", najlepše srpske rodoljubive pesme:

- I ovaj kamen zemlje Srbije,

Što preteć suncu dere kroz oblak,

Sumornog čela mračnim borama,

O vekovečnosti priča dalekoj...

Monumentalne hridi Velikog i Malog Vukana i danas privlače veliki broj ljubitelja prirode koji se svakog vikenda penju na vetrovite vrhove sa kojih se ka jugu i zapadu pruža fantastičan pogled na ravno Braničevo. Okrene li se posmatrač ka severu ili istoku, njegovu pažnju magnetskom snagom privlači ponor Gornjačke klisure kojom teče kristalna Mlava. Pogled se zatim uz zid kanjona penje ka horizontu na kome se kostreše vrhovi Ježevac, Oman, Štubej, Kupinova Glava, Veliki Sumorovac...

Iako Veliki Vukan dostiže tek 825 metara, izuzetna klima ovog kraja je jasno podelila pojaseve vegetacije kao da je reč o mnogo višoj planini. Zbog snažnih strujanja u klisuri pod Vukanom vazduh na njegovim vrhovima je uvek svež i hladan. To je još jedan razlog zbog kojeg ga često posećuju ljubitelji prirode i planinari.

Uspon obično počinje iz centra sela Ždrelo, putem koji prolazi kraj Manastira Svete Trojice u raškom stilu, još jednu znamenitost Vukana. Njega je obnovio Sima Stevanović iz Ždrela, koji se u vreme komunizma zamerio vlastima namerom da obnovi crkvu na brdašcetu iznad sela, na temeljima zadužbine kralja Milutina koju su uništili Turci.

Zbog proganjanja je otišao 1965. da radi na gradilištima u Nemačkoj i Švajcarskoj, ali nije odustao od svog sna. Posle posete Jerusalimu i Svetoj Gori, on se 1998. vratio u Ždrelo i počeo da na starim temeljima obnavlja hram. Svojim novcem je kupio i svojim rukama otesao 276 kubika kamena koje je ugradio u zidove crkve. Kad je je izlio betonsku konstrukciju krova hrama i pokrio ga olovom, oprostio se od porodice i zamonašio pod imenom Grigorije u manastiru koji je sam izgradio, što je jedinstven podvig za koji je odlikovan Ordenom Svetog Save. Iako ima pune 83 godine, iguman Grigorije i sad se može se videti kako vredno radi i dočekuje vernike.

Put se od manastira na korenu Vukana uspinje kamenom stazom, ostatkom srednjovekovnog puta ka kulama stražarama koje su stajale na Velikom i Malom Vukanu motreći na drevni put kroz klisuru. Sa vrha planine može da su vidi fantastična igra oblaka, koja nastaje snažnim strujanjem vazduha kroz klisuru.

KUPANjE

AVANTURE posetilaca Vukana se po pravilu završavaju u bazenu s toplom mineralnom vodom čuvenog banjskog kompleksa u Ždrelu. Za grupe veće od deset posetilaca cena ulaznice se spušta na 300 dinara.


TVRĐAVA

U ŽDRELU klisure pod Vukanom nekada se nalazila velika tvrđava usečena u stene, a uspomena na nju je sačuvana u imenu današnjeg sela Ždrelo. Deo tog velikog srednjovekovnog srpskog utvrđenog grada bio je i veliki pećinski manastir Blagoveštenje čiji impresivni ostaci stoje iznad regionalnog puta Petrovac na Mlavi - Žagubica. Dublje u klisuri knez Lazar je podigao manastir Ždrelo, danas poznat kao Gornjak u kome je tihovao Sveti Grigorije Sinait.