U NEKOLIKO desetina manastira i crkava na području pirotskog kraja, koji je, inače, poznat po velikom broju verskih objekata, postoje pravi dragulji srednjovekovnog fresko-slikarstva. Za pomenute svetinje i ostvarenja neznanih autora od pre više vekova, sve je veće interesovanje među stručnim svetom, običnim posetiocima i turistima, ali i u redovima diplomatskog kora.

Pročitajte još: Obnavljaju freske iz 14. veka u Namasiji

Radmila Vlatković, istoričar umetnosti i direktor pirotske Galerije "Čedomir Krstić", kaže da se radi o zaista izuzetnim delima koja su iza sebe ostavili drevni majstori.

- Kada je reč o retkim freskama, koje su zaista dragulji, pre svega se misli na fresku Hrista Mladenca, na kojoj je on prikazan bez kose, mlad, dok još nije bio svetac. Još zanimljivije je to što je ovo ostvarenje nepoznatih autora urađeno u pećinskoj crkvi Svetog Petra i Pavla, na levoj obali Visočice, nadomak staroplaninskog sela Rsovci - priča, za "Novosti", Radmila Vlatković.

REČ je, kaže, o zaista jedinstvenoj predstavi oslikanoj u 14. veku, na severnoj strani u gornjem delu pećinskog zida, na kojoj je Hrist prikazan sa čuperkom i togom.

- Fresku je restaurirao poznati umetnik, fresko-slikar i kopista Časlav Colić, koji je radio u Galeriji fresaka Narodnog muzeja u Beogradu. On je bio očaran tehnikom izrade. Pretpostavlja se da su je uradili isposnici sa Sinaja, koji su ovde došli bežeći od tadašnjih vlasti. U podnožju brda Kamik, pre desetak godina otkrivena je i nekropola. Pretpostavlja se da su se tu sahranjivali, a sama pećinska crkva je od pre nekoliko godina dobila uređen prilaz. Ovo mesto je, inače, decenijama i vekovima unazad bilo mesto okupljanja meštana na raznim seoskim slavama i preslavama - dodaje Radmila Vlatković.

Radmila Vlatković


MANASTIR Presvete Bogorodice, nadomak sela Sukovo i čuvenog Poganovskog manastira, zadužbine Konstantina i Jelene Dejanović, takođe poseduje veoma retku fresku, na kojoj je svetac predstavljen sa životinjskom glavom. Reč je o fresci Svetog Hristofora, koja se nalazi u niši desne pevnice.

Pročitajte još: OTKRIĆE U POŽAREVCU: Ukazali se likovi svetaca dok je krečena kapela

- Ovo je, takođe, čuvena i retka predstava sa magarećom glavom. Retka je i u ikonografiji i fresko slikarstvu, ne samo u srpskim manastirima, već i šire. Prema istočnim žitijima mučenik potiče iz nekog plemena ljudoždera, takozvanih psoglavih, i zvao se Reprovos. U jednom ratnom pohodu vojska cara Dekija je naišla u pustinji na čudne ljude. Uhvatila je mladića Reprovosa i poslala ga u Rim, kao nešto egzotično caru Dekiju, za zabavu. U Rimu je upoznao hrišćanstvo, krstio se i pri krštenju dobio ljudski lik i ime Hristofor - priča Vlatkovićeva, inače vrstan poznavalac fresko slikarstva.

U manastiru nadomak sela Sukovo, svetac sa životinjskom glavom


Retka ostvarenja postoje i u manastiru Sveti Đorđe u Temskoj, takođe srednjovekovnom zdanju, kao i u zdanju Svetog Jovana Bogoslova, poznatijem Poganovskom manastiru u kanjonu Jerme.

Ulaz u pećinsku crkvu nadomak sela Rsovci


Kao i narod ovog kraja, manastiri su u više navrata bili na meti raznih osvajača, koji su odnosili dragocenosti i retke freske i ikone.

Diplomate ispod freske „ćelavog Isusa“ / Foto V. Ćirić

POSETA DIPLOMATA

PEĆINSKU crkvu Svetog Petra i Pavla podno brda Kamik nedavno su posetile diplomate iz Australije, Belgije, Izraela, Indonezije i drugih zemalja, koje nisu mogle da zamisle da postoji ovakva freska u staroplaninskoj zabiti i u brdu u kome je još dvadesetak sličnih pećina.