Na Bistrici bruji od hidroelektrana

VODENIČKE jazove i kamenje što je mlelo žito, na obalama brze i ponekad plahovite Bistrice zamenile su betonske ustave, cevovodi i turbine. Snagu reke, koja kupi vodu iz šuma Zlatara i sa vrleti Tikve i Kitonje, agregati malih hidroelektrana pretvaraju u struju i kilovate šalju u mrežu dalekovoda.

I priče o pomeljarkama i vampirima pale su zaborav, pošto se ovde sada najčešće pominju brojke o snazi elektrana, profitu iz "zelene energije", subvencijama. Na toku Bistrice, od novovaroškog sela Draževići do ušća u Lim, dugom 11 kilometara i sa visinskim padom od 348 metara, izgrađene su četiri, a za još toliko MHE otkupljeno je zemljište, prikupljaju se dozvole i čekaju neimari.

Kada se na nekadašnjim vodeničištima ukraj Bistrice, pored deonice magistrale za južni Jadran, naniže đerdan od osam elektrana - energetski potencijal reke od preko 20 miliona kilovat-časova godišnje biće u potpunosti iskorišćen. Biće to prvi slučaj kod manjih reka u ovom kraju, kao što je i jedinstven slučaj u Srbiji, a redak u svetu, da je snaga ovdašnje reke Uvac (sa tri brane u matici pešterskog delije) gotovo stoprocentno iskorišćena.

Investitori su najpre oko bacili na elektrane sa najvećom snagom, u donjem toku. Ministarka energetike Zorana Mihajlović pre četiri godine položila je kamen temeljac MHE "Crkvina" i "Rečica", snage 940 i 1.400 kvč.

- Uloženo je preko 3,25 miliona evra, cevi su položene u rečno korito, slovenačke turbine i "Severovi" generatori rade bez odmora i posade jer se daljinski kontroliše rad, uz dva zaposlena da brinu o postrojenjima. U prvoj godini rada EPS-u je isporučeno 11 miliona kvč struje, najviše u proletnjim mesecima - kažu u kragujevačkoj firmi "Ve-Ve enerdži".

Prema katastru MHE Srbije, Bistrica ima prosečan protok jedan kubik i već na "Crkvini", zbog dotoka sa vrela, vode je duplo više. U toku su pripreme za gradnju uzvodnih manjih elektrana - "Kljunovina", ispod fabrike "Zlatarplast" i "Prisoje", kod kamenoloma "Puteva", kao i za dve "potočare" na ušću Varoške u Zlatarsku reku, odakle u stvari počinje Bistrica i gde je 1937. godine izgrađena centrala koja je osvetljavala Novu Varoš.

- U gradnju MHE "Varoška reka", koja četvrti mesec proizvodi struju i "Zlatarske reke", za koje je Opština izdala građevinsku dozvolu, ulažem svoj novac, bez ičije pomoći - kaže pribojski gastarbajter u Austriji, vlasnik firme "Zlatar energetik", Murat Lugonja, dodajući da je trnovit put do saglasnosti i da je morao da gradi trafostanicu i dalekovod.

PILANA IZ 1928.

PILANU u selu Draževići - prvi industrijski pogon u opštini (1928. godine), kupili su Novovarošani Vladan Vasilić i Predrag Dumbelović. Za gradnju "potočare", snage 70 kvč, voda ima pad od 28 metara, a rešili su imovinske odnose.

OPŠTINA KUPUJE VOJNU HE

- OPŠTINA kupuje vojnu centralu u Bistrici, prvenac na ovoj reci, izgrađenu pre 30 godina u tunelima kraj Lima - kaže Dimitrije Paunović, predsednik SO Nova Varoš.- Neophodna je sanacija cevovoda, revitalizacija dve turbine snage 880 kvč, kako bi se dobile subvencije i status povlašćenog proizvođača struje.