Ni starije građevine, ni više nepoznanica. Tako se u najkraćem govori o Begovom mostu, na reci Visočici iznad pirotskog sela Staničenje, građevini iz rimskog perioda, koja nikad nije spojila obale reke, odnosno čiji lukovi dužine po 25 metara nikada nisu premostili vodu i spojili desnu i levu obalu, a ipak se naziva mostom. Osim činjenice da su ga podigli drevni Rimljani, dok su u 2. i 3. veku na putu ka istoku, ovuda krstarile njihove legije, nikada nije otkriveno zašto nije završen i kako to da se rimski most naziva Begov, odnosno po kom begu je nazvan.

Istoričar pirotskog Muzeja "Ponišavlje" Mila Panajotović, kaže da su o ovom mostu pisali mnogi hroničari pa čak i čuveni Feliks Kanic, ali da niko nije našao odgovor na pitanje zašto njegova gradnja nije završena do kraja. Da li su možda premudri, i u građevinama perfektni Rimljani imali promašene investicije i neuke "inženjere", ili je još tokom gradnje plahovita Visočica promenila tok, pa je on ostao na suvom.

- Zna se samo da je naziv dobio po nekom begu, najverovatnije iz 17. veka, koji ga je delimično rekonstruisao. Ni tada, međutim, nije završen, nego su do druge obale postavljani najverovatnije balvani na drvenim stubovima. Osnove i lučna konstrukcija od peščara potiču iz rimskog perioda. Predanje kaže da je delimično obnovljen 1682. godine i od tada se zove Begov most.

- Prema mišljenju Mirka Živanovića, most je služio kao veza sa nekim kamenolomom na desnoj strani Visočice ili sa ostacima takozvanog Temačkog grada. Feliks Kanic navodi da je u okolini bila velika latinska tvrđava, čiji se ostaci i danas mogu videti u gornjem toku Visočice - kaže ova poznata istoričarka.

Da je u ono vreme ovo bila ozbiljna građevina, govori i činjenica da se svodovi lukova oslanjaju na masivne kamene stope, koje seku i amortizuju nalete ove planinske reke, koja tokom jakih kiša bukvalno valja drvlje i kamenje pred sobom. Ostaci kolovoza na mostu, pravljeni od kaldrme, koji su nekih dvadesetak santimetara niži od "nivelete" i dan-danas su vidljivi, a na nekoliko mesta još uvek postoje udubljenja u kojima je svojevremeno bila kamena ograda.

Iako "polovan", most je u više navrata služio svojoj svrsi, i to zahvaljujući meštanima, koji su sa istočne, leve obale, nedovršeni rimski deo dosezali drvenom građom. Bilo je više takvih improvizacija o čemu svedoče i ostaci kamena na levoj obali, na kojoj je, posle oslobođenja od Turaka bio svinjski obor. Zbog svog izgleda i činjenice da nikada nije završen, nije isključena ni mogućnost, da je Begov most, u stvari, neka vrsta preteče visećeg mosta, koji bi se otvarao i zatvarao po potrebi. Ova pretpostavka je moguća naročito zato što pri kraju ozidanog dela, koji seže do polovine reke, postoji proširenje za neku vrstu kapije, koja je mogla da bude i carina.

ENIGMA ZA ISTRAŽIVAČE

Poslednjih decenija prošlog veka, most su istraživali i autoriteti kao što su Radivoje Ljubinković, naučni savetnik Arheološkog instituta, Borislav Andrejević, istoričar i stručni savetnik niškog Zavoda za zaštitu spomenika kulture, Aleksandar Radović, arhitekta i stručni saradnik pomenute ustanove, kao i Jovan Šurdilović.