„Dužijanca“ je etnološko blago

Da nema modernih građevina i reklama poznatih brendova, subotički trgovi i ulice ovih dana ličili bi na „staru damu“ sa početka 19. veka. Slama, žito, vruće pogače od tek ovršenog roda, vranci i karuce, svečane bunjevačke narodne nošnje i stare tamburaške numere u nedelju su nakratko vratili Subotičane, ali i brojne goste iz drugih gradova i inostranstva, jedan vek unazad. U svečanoj povorci učestvovalo je više stotina članova kulturno-umetničkih društava iz Srbije, Mađarske i Hrvatske, a najlepši risarski par bandaš Marko Križan i bandašica Snežana Nović uručili su gradonačelniku Modestu Duliću hleb od novog žita, simboličan poklon u čast uspešne žetve.

- Mali je broj manifestacija u našoj zemlji koje mogu da se pohvale ovako dugom tradicijom, a naša „Dužijanca“ je etnološko blago, koje čuvamo i prenosimo na potomke - istakao je Dulić. - Nije za utehu, ali žito je jedna od retkih kultura koja je ostala neupropašćena sušom. Teško je slaviti kada su naši poljoprivrednici u teškom položaju, ali tradicija i vera nas uče da se zahvaljujemo da bi sledeća godina bila bolja. Zbog toga su ovaj hleb, kruv i kruh simbol nove nade i vere u bolju sutrašnjicu.

U proteklih sto godina, „Dužijanca“ je bila svedok svih društveno-političkih previranja na etnički trusnom području vojvođanske ravnice. Preživela je tri rata, ali i pedesete godine minulog veka kada je bila strogo zabranjivana. Tada su „Dužijancu“ slavili samo najhrabriji, a od 1949. godine, krunu od slame, simbol uspešne žetve, nosila su samo deca. Već 1960. grupa učenih ljudi, vraća je na gradsku kulturnu scenu i tada ona počinje da se razvija i prerasta primarne okvire. U organizaciju se uključuju kulturno-umetnička društva, umetnici, privrednici a ona ulazi u život svih Subotičana, bez obzira na veru i naciju.

Zavesu na 101. „Dužijancu“ zvanično je spustilo veliko Bandašicino kolo.

SLOVENSKO NASLEĐE

„DuŽijanca“ se u Subotici svake godine slavi od 25. aprila do druge nedelje avgusta. U početku je svaka bunjevačka porodica put žita od zrna do hleba slavila posebno i u crkvi blagosiljala i zahvaljivala na darovima zemlje, a zahvaljujući svešteniku Blašku Rajiću „Dužijanca“ je 1911. godine objedinjena u jedinstvenu crkvenu ceremoniju. U običajima „Dužijance“ etnolozi pronalaze tragove slovenskog nasleđa baštinjenog u srednjem veku, koje tekovine savremenog društva nisu mogle da naruše.