PRIBOJ - Ekipa Zavičajnog muzeja iz Priboja počela je u selu Kratovu iskopavanja humke, kolektivne praistorijske grobnice. Pretpostavlja se da je propadala plemenu Autarijata i da su na istim mestru sahranjivani i kasniji doseljenici.

Ovo je 19. grobnica na teritoriji Priboja, posle istraživanja na tri lokacije, na kojima su arheolozi i istoričari umetnosti pokušavaju da odgonetaju mnoge tajne iz ranog bronzanog doba (oko 1.800 godina pre nove ere) ali i kasnijeg, gvozdenog.

TROSPRATNA ISPOSNICA NA sat hoda od manastira Sveti Nikola u Banji je trospratna isposnica Bjeličkovica, za koju kažu da je veća od Savine u Studenici. Do nje su kaluđeri stizali uz pomoć užeta i lestvama, ili preko pokretnog mosta sa boka stene. Sa čela je bila zazidana sigom. U steni su uočljiva isklesana udubljenja za grede. Imala je bazen za sakupljanje vode i odžak od 30 metara.

- Otkopavamo centralnu, od sedam grobnica na lokaciji u Šćepovića polju. Ona je izdvojena, zbog društvenog (hijerarhijskog) ranga naseljenika koji su se ovde sahranjivali, a prvi nalazi ohrabruju - kazuje arheolog Savo Derikonjić, direktor Muzeja. - Ovo je prvo iskopavanje u dolini Kratovske reke, koja u gornjem toku ima naziv Rutoška reka. U tri sela pribojske i novovaroške opštine nalazi se oko 30 humki, ali i drugih tragova istorije - ostataka naselja, tvrđava, bogomolja. Puno posla za četu arheologa.

Kratovo je svojevremeno, podseća Derikonjić, bilo važna karavanska stanica. Dolinom reke od Pomoravlja, vodio je najbliži pravac prema moru i drumu Dubrovnik - Sarajevo. O životu u kotlini svedoče izorani ostaci keramike iz perioda vinčanske kulture, a u neposrednoj blizini je rudnik bakra Jarmovac, gde su minulih godina otkriveni dokazi o naseljavanju od pre 5.500 godina.

- Mada neki tragovi ukazuju, još se ne zna lokacija manastira Kratovo, u kom je bila i episkopija. Zagonetka je i da li je Bjeličkovica, na litici, iznad reke, bila samo isposnica i skriptarijum, ili pustinjski manastir - saopštava nam Derikonjić nedoumice koje čekaju istraživanja.

Kramp arheologa stići će i u Veliku pećinu, iznad leve obale Kratovske reke. Ispitaće se da li u dvorani, gde se leti od vrućine sklanjalo stotine grla stoke, ima tragova paleolitskog čoveka. Seoski aktivista Ljubiša Šćepović, žali što je pre nekoliko godina grupa meštana omela da se na strmom terenu uredi prilaz, bar na nekoliko stotina metara do atraktivne pećine.