Dragulj Menhetna i kutak otadžbine

KADA je nedavno arhitekta u penziji Đorđe Vujnović, u Njujorku iz ruku američkog kongresmena primio medalju sa bronzanom zvezdom za doprinos spasavanju 512 savezničkih pilota iz Pranjana, taj događaj snimilo je nekoliko njujorških novinara i televizija.

- Svi izveštači su napisali da je hram Sveti Sava jedan od najlepših u Americi. Nisu znali da je lauerat, Đorđe Vujnović, insistirao da mu američki orden bude dodeljen u sali Sabornog hrama, u kome je bio i predsednik Crkvenog upravnog odbora i za koji je izuzetno vezan - otkrio nam je paroh crkve Đokan Majstorović. - Dodeli medalje sa bronzanom zvezdom prisustvovali su mnogi američki novinari, koji su zatražili dozvolu da naknadno snime nedeljnu liturgiju i proslavu Božića pravoslavnih vernika u našem hramu.

CRKVENI kompleks Sveti Sava nalazi se uvučen između blokova 25. i 26. zapadne ulice na Menhetnu. Zdanje je sagrađeno kao protestantska kapela 1850. godine u stilu engleske gotike. Hramu, koji se nalazi nedaleko od nebodera Empajer stejt bilding, vremenom su dodavani vizantijski elementi. Kako reče jedan pravoslavni vernik, hram usred njujorških staklenih i betonskih nebodera liči na srpske jesenje ruže, i privlači veliku pažnju Amerikanaca i došljaka.

- Ova crkva je kupljena 1942. za 30.000 dolara, jer je srpski narod želeo da ima svoju svetinju na istoku SAD. Novac je sakupila mala srpska kolonija, koja nije strahovala zbog zaduživanja. Prvu ratu od 2.000 dolara isplatili su 17. januara 1943, a drugu već u martu. Kada smo stekli pravo da uđemo u hram, osvećenje je održano 11. juna 1944. Službu je vodio vladika Dionisije sa protojerejem Dušanom Šukletovićem i sveštenicima - zapisao je u crkvenom dnevniku Vladimir Adžemović, bivši predsednik Crkveno-školske opštine Sveti Sava u Njujorku.

Hram je tada proglašen za prvu srpsku sabornu crkvu u SAD. Jedan od prvih posetilaca crkve Sveti Sava bio je vladika Nikolaj Velimirović, a potom i kralj Petar Drugi Karađorđević, kome su Srbi iz Njujorka želeli da podignu na Menhetnu kraljevski dvor. Crkva je u poratno doba bila pravoslavni centar srpske kolonije, ali i pravo utočište srpskih emigranata, koji su ga neprestano dograđivali.

Tokom 1962. postavljen je i osvećen hrastov ikonostas u vizantijskom stilu, donet iz manastira Sveti Naum sa Ohrida. Ikone na ikonostasu je živopisao Ivan Meljnikov, ikonopisac iz Rusije. Čeličnim gredama u crkvenoj sali učvršćen je pod, a krajem šezdesetih, oštećeni originalni vitraži na oltarskim prozorima su zamenjeni vizantijskim vitražnim motivima. Na ulaznim dverima postavljen je pozlaćeni portret Svetog Save.

Još pre četiri decenije, odlukom američkih vlasti, ovaj srpski hram u Njujorku je proglašen jednom od najznačajnijih pravoslavnih svetinja u SAD.

- KOMISIJA za zaštitu spomenika grada Njujorka službeno je, još 1968., proglasila crkvu Sveti Sava za spomenik pod zaštitom grada. U gradskoj odluci je napisano "da njen izuzetan izgled zahteva specijalnu pažnju...“