HRAM Sveti Sava je ponos Njujorka i Amerike. Čestitamo vam jubilej sa željom da vaše duhovne poruke nose mnoge generacije Srba i Amerikanca!

Ovo su u svojoj poruci starešini Crkve Sveti Sava u Njujorku i njenim parohijanima napisali gradonačelnik Bil de Blasio i guverner Endru Kuomo. Proslavi sedamdeset godina od osnivanja ove srpske parohije i crkve, pored ostalih, prisustvovali su i Endru Diči, episkopski biskup Njujorka i dr Džems Kuper, starešina Crkve Svete Trojice u čijem vlasništvu je bio ovaj hram, pre nego su ga Srbi otkupili.

- Činjenica da Amerikanci zajedno sa nama slave sedmu deceniju jedne od najlepših crkava u Njujorku govori o poštovanju Amerike prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi - kaže prota Đokan Majstorović, koji od 1999. godine vodi ovu crkvu u srcu Menhetna. - Zbog toga smo mi u parohiji Sveti Sava izuzetno ponosni.

Davne 1939. godine ovo zdanje je bilo kapela Episkopalne protestantske crkve Svete Trojice, kada se vladika Nikolaj Velimirović zainteresovao da je otkupi za potrebe Srpske crkvene zajednice. Pregovarao je tada sa američkim episkopom Vilijamom Maningom, koji je zbog simpatija prema Srbima, prihvatio ponudu naših pravoslavaca, a odbio mnoge druge.

PRILOZI ZA OBNOVU GOSTI su na proslavi davali priloge za obnovu hrama. Sakupljeno je više od 85.000 dolara. Kraljevski par je na licitaciji ponudio posetu i ručak na kraljevskom dvoru u Beogradu. Teniski reket i majica srpskog šampiona Novaka Đokovića otkupljeni su za 2.600 i 2.500 dolara.

- Kompleks sa crkvom, crkvenom salom na tri sprata i malom stambenom zgradom, kupljen je za 30.000 dolara - objašnjava nam prota Đokan. - Ugovor je potpisan 15. marta 1943. godine. Crkvu je svečano osveštao i dao joj zaštitnika Svetog Savu 11. juna 1944. godine episkop Dionisije, uz sasluženje grčkih i ruskih episkopa. Svečanosti su prisustvovali predstavnici drugih crkvenih zajednica, brojni građani, kao i Konstantin Fotić, jugoslovenski ambasador u izgnanstvu.

Crkveni kompleks Sveti Sava nalazi se uvučen između blokova 25. i 26. zapadne ulice na Menhetnu. Hramu, koji se nalazi nedaleko od Empajer stejt bildinga, vremenom su dodavani vizantijski elementi. Kako reče jedan pravoslavni vernik, hram usred njujorških staklenih i betonskih nebodera liči na srpske jesenje ruže, i privlači veliku pažnju Amerikanaca.

Od prvog dana Saborna crkva Svetog Save u Njujorku postaje srpski pravoslavni misionarski centar. Organizuju se i razne kulturne, obrazovne i društvene aktivnosti. Neumorno se radi na očuvanju srpske kulture, tradicije i jezika. Osnovano je Kolo srpskih sestara „Sveta Petka“, veoma aktivan crkveni hor, omladinsko udruženje „Omladina“, sportski timovi.

Crkva je pomagala veliki talas izbeglica i emigranata iz Jugoslavije posle Drugogo svetskog rata. Ona je bila saborište Srba, gde su mogli istovremeno očuvati svoju veru i nacionalni identitet i učiti engleski jezik i lakše se uklopiti u novu, stranu sredinu i kulturu. Crkvu Svetog Save su predvodili eminentni sveštenici, počevši sa protojerejem Dušanom Šukletović, zatim Firmilijan Ocokoljić i Vasilije Vejinović, koji su kasnije postali vladike SPC.

GRAMATE ZASLUŽNIMA DODELjENE su posthumne gramate episkopa Mitrofana parohijanima Borisu i Mirjani Stepić, i Zoranu i Aneti Milković. Za dugogodišnji požrtvovani rad na duhovnom unapređenju zajednice i obnovi crkvenog zadanja gramata je dodeljena i Miri Luni. Prota Đokan je u svom pozdravnom govoru pohvalio dugogodišnje staratelje crkve dr Zorku Milić, njenog brata Mihaila Mašanovića, Tamaru Simonjenko, Branka Radulovića i staratelja iz mlađe generacije Nenada Milinkovića.

- Godine 1962. u crkvu je postavljen ručno izrezbaren ikonostas u vizantijskom stilu - kaže episkop istočnoamerički Mitrofan. - Rad je iz manastira Sveti Naum sa Ohrida. Ikone na ikonostasu živopisao je čuveni ikonograf iz Rusije Ivan Meljnikov. Zbog svoje duhovne i istorijske vrednosti, aprila 1968. godine Komisija za zaštitu spomenika grada Njujorka službeno je proglasila pravoslavnu Crkvu Svetog Save spomenikom pod zaštitom grada, naglašavajući da „njen izuzetan izgled zahteva posebnu pažnju“ i da je „to čini jedinstvenom u gradu Njujorku“. Decembra 1982. crkva dobija i najviše zvanje koje jedna građevina može da nosi u Americi: službeno je upisana u Nacionalni registar istorijskih zdanja, kao važan spomenik u istorijskom razvoju SAD.

Istovremeno prijateljstvo sa Amerikancima nastavljeno je preko sveštenika Edvarda Vesta i profesora i sveštenika Roberta Vrajta, koji su činili sve da se srpsko pravoslavlje širi u Njujorku i Americi. Zato, kako tvrdi prota Đokan, nije neobično što su i sveštenik dr Kuper i biskup Diči dolazili na srpske izložbe o Hilandaru, o Nikoli Tesli.

Na dobrotvornom banketu u hotelu „Meriot“ u centru Njujorka, kojim je proslavljeno sedamdeset godina postojanja Saborne crkve Svetog Save u Njujorku, bili su prisutni i Nenad Milinković, predsednik Crkvenog odbora, sveštenici iz Vašingtona i Bostona, Aleksa Mićić i Aleksandar Vlajković, Milan Milanović, ambasador Srbije pri UN, Mirjana Živković, generalni konzul Srbije u Njujorku, princ Aleksandar i princeza Katarina, dr Ljubo Vujović, kao i mnogi drugi ugledni Srbi i njihovi američki prijatelji.