U SELU Velika na severoistoku Crne Gore 28. jula 1944. godine dogodio se zločin masovne odmazde nad civilnim stanovništvom. Do sada je potvrđeno da je tada stradalo 455 žrtava, međutim, spisak nije konačan, i dalje se utvrđuju imena masakriranih seljana. Svake godine stanovnici na dostojanstven način obeležavaju ovaj datum. Domaćin ovogodišnjeg skupa je bratstvo Brković, a veliki broj ljudi će se okupiti 28. jula u 9 sati i uz Svetu arhijerejsku liturgiju odati poštu nevinim žrtvama.

Zločin je dugo bio prikrivan i pokolj u Velici se ne nalazi na mapi nacističkih zločina u Evropi. Za njega se ne zna čak ni u uskim stručnim krugovima koji se bave ovom tematikom. Zašto je to tako i zašto je za neke ovo još uvek zaboravljeni zločin nažalost ni danas nema odgovora. Ali narod nije zaboravio.

- U velikom pokolju ubijene su dve trećine nejači u selu. Rasporeno je pet trudnica. Malom Matu Simonoviću odsekli su obe noge i okačili ga na šljivu - s gorčinom nabraja zlodela Miodrag Brković, član UO klub "Velika". - Dečaku Tomu Vučetiću zločinci su odrali kožu i umro je u najgorim mukama. U kući Tomice Gojkovića ubili su 15 članova, u kući Dušana Simonovića sedmoro članova porodice... Zločin su prema dostupnim podacima počinili pripadnici 21. SS “Skenderbeg divizije”, 7. SS “Princ Eugen” divizije i jedinice sastavljene od lokalnih muslimana koje su bile pod komandom nacističke Nemačke.

PROČITAJTE JOŠ - Genocid o kome se dugo ćutalo!

Na ovom području odvijale su se borbe između jakih nemačkih snaga i partizanskih jedinica. Uz veliku pomoć lokalnih stanovnika (Veličana) partizanske snage su nanele težak poraz nemačkim trupama. Umesto da totalno unište elitnu 7. SS “Princ Eugen” diviziju i razbiju 21. SS “Skenderbeg diviziju”, partizanske jedinice se iznenada povlače ostavljajući narod koji im je nesebično pomagao na milost i nemilost nacistima. Nakon odlaska partizanskih jedinica, nacisti sprovode odmazdu nad civilnim stanovništvom. Prema svedočenju, iz auta u pokretu komandant nemačkih trupa August Šmithuber podiže dva prsta u vazduh, i daje znak svojim vojnicima da imaju dva sata za odmazdu.

- “Danas krv mora teći, imate dva sata”, izgovorio je nemački oficir pred strojem vojnika u francuskom mestu Oradur-sur-Glan 10. juna 1943, pre početka odmazde koju su izvršile snage nacističke Nemačke nad nedužnim civilima. Za dva sata ubijeno je 642 stanovnika ovog malog mesta. Oradur-sur-Glan je pretvoren u memorijalni kompleks, i svake godine u ovom mestu se održava državna ceremonija, a prva obaveza predsednika Makrona po stupanju na dužnost bila je obilazak ovog mesta i govor pred osnovcima iz cele Francuske - dodaje Brković. - Isto je i u ostalim mestima i državama gde su počinjeni zločini masovne odmazde nad civilnim stanovništvom: Italija (Sant Ana i Marzaboto), Francuska (Tule i Mail), Grčka (Distomo, Kalavrita)...Svuda su ova mesta postala simbol stradanja i otpora, i kolektivnog sećanja na žrtve nacizma.

ARHIVSKI DOKUMENT

U IZVEŠTAJU komandi za 28. jul 1944. zločinac Šmithuber ističe:

28. 7. 1944:

Borbena grupa E vrši čišćenje terena u rejonu sela Velike, a samu Veliku, po dobijenom naređenju, ruši do temelja, jer je dokazano da je stanovništvo Velike održavalo vezu sa banditima i u toku operacije “Draufgenger” bacalo kurirsku i špijunsku službu u korist neprijatelja.