POVODOM velikog jubileja, 900 godina postojanja Crkve Svetog Nikole U Buljarici, jedne od tri crkve koje čine manastirski kompleks, u Petrovcu je održan naučni simpozijum "Gradište - manastir u Paštrovićima", u čijem radu je učestvovalo četrdesetak istoričara iz Srbije, Crne Gore, Rusije i Italije. Bilo je to prilika da se javnost podseti da se u ovoj crkvi, koja datira iz 1116. godine, nalazi jedinstvena ikona u pravoslavlju - svetac s magarećom glavom!

- Jedinstveno ikonografsko rešenje svetiteljskog lika Svetog Hristifora nalazi se na prestonoj ikoni sa predstavom Deizisa. - Ovu neobičnu oltarsku pregradu lepog paštrovskog manastira, načinio je Vasilije Rafailović 1795. godine - ističe Lucija Jelušić Đurašković, istoričar umetnosti iz Budve. Reč je o jednom od ikonopisaca čuvene bokokotorske slikarske škole Rafailović-Dimitrijević iz Risna.

Vasilije Rafailović je nesporno bio teološki obrazovan i vrstan poznavalac vizantijske ikonografije. To je pokazao izborom retkih i neobičnih scena i likova i na ovom ikonostasu. A zašto je baš odabrao lik Svetog Hristifora sa magarećom glavom, ostaće tajna.

- Postoji nekoliko legendi, a najpoznatija govori o tome kako je Sveti mučenik Hristifor, hrišćanski svetitelj iz drugog veka, bio obdaren nesvakidašnjom lepotom. Kao istinskom hrišćanskom verniku, tolika lepota i iskušenja pred koja je bio stavljen, počeli su da mu smetaju, pa je molio Gospoda da mu naruži lice. Molba je bila uslišena, i glava mu je dobila pseće-magareći izgled!

Talentovani slikar je sin, takođe zografa Rafaila Dimitrijevića, a sam je imao sinove Đorđa i Hristifora koji su nastavili tradiciju ove darovite porodice. Ikonostas Crkve Svetog Nikole radio je za vreme igumana Maksima Zanovića, a crkvi ga je darovao kapetan Stijepo Markov Gregović, a priložnik krsta sa Raspećem na tom ikonostasu je Đuro Gregović.

Ikonostas nije uobičajeno simetričan, već ima pored centralnih dveri s predstavom Blagovesti, bočna vrata koja na suprotnoj strani nemaju pandan. Na ovim vratima nalazi se ikona sa predstavom Svetog arhangela Mihaila koji u jednoj ruci drži mač, a u drugoj bebu u povoju, simbol ljudske duše. Sa strane carskih dveri, prema istim bočnim vratima, desno od carskih nalazi se prestona ikona sa predstavom Deizisa.


ČUDOM SPASEN

MANASTIR Gradišta teško je stradao u razornom zemljotresu aprila 1979. godine. Zanimljivo je da je samo tri dana pre toga ikonostas iz Crkve Svetog Nikole, na kome je svetac Hristifor, odnet na konzervaciju i da je nekim čudom tako spasen od uništenja.