MANASTIR Gradište u Buljarici kod Petrovca, jedan od bisera Paštrovske svete gore koja zahvata najlepši deo južnojadranske obale, obeležiće sledeće nedelje redak jubilej - devet vekova svoje crkve, najstarije od ukupno tri koje čine kompleks na brdu koje dominira prostranim poljem, posvećene Svetom Nikoli. Druge dve crkve posvećene su Uspenju Bogorodice i Svetom Savi. Crkva Svetog Nikole datira iz 1116. godine, a ceo kompleks podignut je na ostacima antičkih građevina. Povodom jubileja, Duhovna akademija i Sveta arhijerejska liturgija, koju će služiti mitropolit Amfilohije sa sveštenstvom, zakazane su za 21. i 22. maj.

Gradište se prvi put pominje u povelji kralja Milutina 1305. godine, kojom se potvrđuje da ga je kraljica Jelena, njegova majka, darivala manastiru Bogorodice Ratačke. Svetinja je bila više puta napadana, a najsuroviju odmazdu doživela je 1785, kada je turski silnik Mahmud-paša Bušatlija napao Paštroviće. U Drugom svetskom ratu opljačkali su ga i zapalili Italijani. Gradište je teško stradalo u razornom zemljotresu aprila 1979. godine. Bili su porušeni krovovi crkava, popadali su i zidovi... Pored građevinskih, bilo je i onih drugih, većih šteta. Naime, stradale su i freske, koje su uspešno, kao i ceo kompleks, obnovili majstori, restauratori i građevinari. Zanimljivo je napomenuti da je samo tri dana pre zemljotresa ikonostas iz Crkve Svetog Nikole, na kome je jedna od najinteresantnijih ikona celog pravoslavlja, odnet na konzervaciju. Da se to nije dogodilo, krov crkve koji je pao uništio bi vredni ikonostas.

Ono što čini posebnim ovaj manastir jeste jedinstvena ikona Svetog Hristifora koja se nalazi na pomenutom ikonostasu. Svetac, naime, ima - magareću glavu.

Crkva Svetog Nikole u kompleksu manastira Gradište

- Ovu neobičnu pregradu lepog manastira Paštrovića načinio je, prema natpisu na jednoj od prestonih ikona, Vasilije Rafailović, i to 1795. - ističe Lucija Đurašković, poznati istoričar umetnosti iz Budve. - Kako sebe u potpisu naziva "mnogo gršni", zograf je jedan od ikonopisaca čuvene bokokotorske slikarske škole Rafailović-Dimitrijević iz Risna.

Jedinstvena ikona okružena je sa dvanaest kvadratnih polja u kojima su predstavljeni apostoli. U donjem delu ikone predstavljeni su likovi šest stojećih figura svetitelja. U istom ikonostasnom redu do ove ikone nalazi se ikona sa likom Svetog Nikole. Iznad prestonih ikona drugu zonu ikonostasa čini friz apostola sa Deizinom kompozicijom u sredini.

- I baš na prestonoj ikoni nailazimo na retko ikonografsko rešenje, svetiteljski lik Svetog Hristifora sa životinjskom, pseće-magarećom glavom - ističe Đuraškovićeva. - U sakralnom slikarstvu ovakve kinokefalne predstave prava su retkost. Na Zapadu ih nema, a u naše krajeve su najverovatnije dospele preko veza sa Atosom, odakle su preuzimani ikonografski predlošci. Po svoj prilici, teološki veoma obrazovani Vasilije Rafailović, koji je bio i odličan poznavalac vizantijske ikonografije, dobro je znao legende o Svetom mučeniku Hristiforu, hrišćanskom svetitelju iz 2. veka, koje govore o njemu kao mladiću obdarenom nesvakidašnjom lepotom. Nije se mogao odbraniti, posebno od devojaka, pa je molio Gospoda da mu naruži lice. Molba je bila uslišena, pa mu je glava dobila pseće-magareći izgled.

O crkvi Svetog Nikole i ikoni mnogo više će se znati posle obeležavanja 900-godišnjice tog hrama, jer se radi i publikacija o dugoj istoriji i trajanju manastira Gradište,koji sve više posećuju turisti.

STVORITELj NA PLEĆIMA

RIMOKATOLIČKA crkva kazuje da je Sveti Hristifor (Krstonoša) bio mučenik iz Palestine. Poznat je bio po svom divovskom rastu i velikoj snazi. Kroz život je prolazio tražeći najjačeg i najhrabrijeg vladara kome će da služi. Tako je došao i do sotone, ali pošto se ovaj uplašio krsta, na jednom raskršću Hristifor je odlučio da pronađe onoga čiji je krst znak. Pronašao je Hrista u liku deteta koje je tražilo da ga ovaj prenese preko reke. Dok je prenosio dete, Hristiforu se činilo da ništa teže nije nosio. Pitao ga je zašto je toliko težak, a dečak je odgovorio: "Ne čudi se, Hristifore, nisi ti ceo svet nosio na sebi, već i njegovog samog stvoritelja."