RS: Kolonisti su i dobre komšije

KOMISIJA za očuvanje nacionalnih spomenika u BiH, uvrstila je Poljsko groblje u Novom Martincu, kod Srpca, na listu nacionalnih spomenika BiH. Poljsko groblje se našlo na listi zajedno sa još devet spomenika od kulturno-istorijske važnosti za BiH.

Srbački istraživač i publicist Danilo Košutić ukazuje da u opštini Srbac, pored ovog, postoje još tri neuređena poljska groblja i to u Rakovcu, Kunovi i Grabašnici. Takođe, i jedno uređeno koje se nalazi u sastavu Partizanskog groblja Srbac u kome je sahranjeno 27 Poljaka iz Poljskog bataljona koji je bio u sastavu 14. brigade Narodno-oslobodilačke vojske Jugoslavije.

- Na područje Novog Martinca, Rakovca, Kunove i Grabašnice od 1899. do 1905. godine stiglo je oko 1.500 koloniziranih Poljaka koji su sa sobom doneli radne navike iz svog zavičaja, običaje i kulturu, ali su se brzo uklopili u zajednički život sa domaćim stanovništvom. Oni su krčili šume da bi došli do plodnih oranica, u početku pravili drvene kuće, a kasnije uređivali svoja domaćinstva kombinujući stare i nove običaje - rekao nam je Košutić i dodao da su se Poljaci, nakon Drugog svetskog rata, 1946. godine, vratili u svoju domovinu na područje Nove Šlezije.

Veliki broj potomaka nekadašnjih poljskih državljana koji su živeli u Novom Martincu, sada žive u gradu Novogrođec, sa kojim je Srbac pre dve godine potpisao povelju i uspostavio prijateljske odnose sa uzajamnim posetama svake godine. Većina ih nije zaboravila stare komšije, a u svom novom zavičaju i danas se čuju pozdravi na srpskom jeziku kao što su dobro jutro, doviđenja. Sačuvani su i neki svadbarski i praznični običaji na kojima se pripremaju jela kao što su sarma, pečenje na ražnju, šaran na šišu, slane pite i kolači.