NA inicijativu udruženja "Jadovno 1941." iz Banjaluke, organizovana je dvodnevna ekspedicija, čiji je zadatak bio da na ostrvu Pagu, na rtu Slana, locira mesto na kojem su u noći 14. na 15. avgust 1941. godine ustaše zaklale 91 dete, 293 žene i 407 muškaraca. Ekspedicija je urodila plodom.

Članovi ekspedicije raspolagali su samo s nekoliko fotografija koje su uradili italijanski vojnici početkom septembra 1941. i oskudnim pisanim materijalima sa približno opisanim lokacijama stratišta.

- Ipak, za odluku o odlasku na teren presudna je bila fotografija iz istog perioda snimljena sa samog stratišta, koja je u arhiv udruženja stigla nedavno iz Italije, a na kojoj je vidljiv širi prostor oko tog mesta. Veliku pomoć u lociranju stratišta pružio je lokalni meštanin, dobar čovek i poznavalac terena, koji nije odustao od potrage ni onda kad se činilo da će misija biti neuspešna. Uspinjući se po teško pristupačnom i strmom terenu, na oko 300 metara vazdušne udaljenosti od mora, nedaleko od uvale Malin ekipa je stigla do male visoravni blagog nagiba s koje je bio vidljiv krajolik, istovetan onome na 76 godina staroj fotografiji - objašnjava Dušan J. Bastašić, predsednik udruženja "Jadovno 1941."

Na tom mestu, udaljenom oko šezdeset metara od ruba visoravni Fornaža na severu, jasno su vidljivi tragovi pedeset metara dugog rova i nekoliko drugih, dvadesetak metara dugih postraničnih rovova, gde je ubijena 791 žrtva.

PROČITAJTE JOŠ: GENERAL HOS: Ustaše su HOS-u bile uzor, ZDS je ustaški ...

- Tek dolaskom na mesto zločina može se barem malo pretpostaviti kakav težak i mučan put su prešle žrtve, hodajući skoro dva kilometra po kamenoj pustinji od mesta logora Slana do mesta gde su bile mučene i ubijene. Ništa lakše nije bilo ni onim ženama sa decom, koje su od logora u Metajni, u utrobi broda, bile prevezene do uvale, od koje je trebalo preći oko pola kilometra oštrog uspona do iskopanih rovova. Članovi ekspedicije su uradili niz fotografija i video-zapisa, a lokacija i put do nje snimljeni su GPS aparatom - ističe Bastašić.

On pojašnjava da je na tom mestu zločin počinjen noć uoči katoličkog praznika Velike Gospe 1941. godine, kad su ustaški zločinci, neposredno pred zatvaranje logora Slana i Metajna od strane italijanske vojske, imali nameru da pobiju sve preostale logoraše. Sutradan ujutro, nakon što su ustaše dovršile krvavi pir, pijani i krvavih uniformi, priključili su se litiji koja se kretala ulicama Paga i završila u katoličkoj crkvi u centru grada.

- Pošto teren rta Slana obiluje podzemnim vodama koje tokom kišnih perioda izviru i slivaju se prema moru, pepeo i ostaci spaljenih tela nošeni su proteklih osam decenija prema plavoj grobnici paških vrata, gde je leta 1941. svoje živote završio najveći broj žrtava, od njih najmanje 8.020 ubijenih na ovom hrvatskom ostrvu - kaže Bastašić.

PROČITAJTE JOŠ: KOLINDA SE IZJASNILA: "Za dom spremni" je stari hrvatski pozdrav ...

SPOMENICI NE OPSTAJU

BASTAŠIĆ kaže da danas na ostrvu Pagu, na mestu nekadašnjeg logora, nema spomenika koji bi podsećao na stravičnu sudbinu nedužnih žrtava, Srba i Jevreja.

- Spomen-ploča u uvali Slana, postavljena 1975. godine, razbijena je 1991, a one obnovljene 2010. i 2013. godine razbijene su nakon svega nekoliko dana. Potomci žrtava, okupljeni oko udruženja "Jadovno 1941", u junu 2015. godine na mestu nekadašnjeg logora Slana, na brežuljku između srpskog i jevrejskog logora, postavili su i osveštali Časni krst - izjavio je Bastašić.