USPOMENA ZA NAJSTARIJU ŠKOLU MORAVIČKOG KRAJA: Luča iz Milandže obasjala Javor

U SELIMA na plećima Javora kroz slave i sabore s kolena na koleno prenose se predanja i pesme o dve znamenite ličnosti srpske istorije u 19. veku - vladike Janje, Joanikija Neškovića (1804-1873), episkopa užičko-kruševačkog, i majora Mihaila Ilića (1845--1876), komndanta Užičke brigade u Javorskom ratu.

Stub tradicije i negovanja sećanja i obnavljanja pamćenja je osmoletka "Major Ilić" u ivanjičkom seoskom centru Kušići, sa letopisom, literarnim i likovnim radovima đaka, školskim listom i, nedavno, povodom 90-godišnjice rada, objavljenom monografijom "Krug opisan đačkom kredom" ivanjičkog novinara Emilijana Protića.

Pročitajte još - Na Javoru su se borili za Kosmet

Osvetljavajući društvene i prosvetne prilike u zabitom kraju "na staroj granici", ali i svedočeći o bistrini i upornosti gorštaka i znamenitih ličnosti koje su ovde stekle pismenost, Protić piše da škola u Kušićima nastavlja tradicije luče u Milandži, prve škole moravičkog kraja.

- Odmah po pripajanju moravičkog sreza Kneževini Srbiji, školu je 1833. godine zavičaju darovao vladika Janja, poznati obnovitelj svetinja, dobrotvor i sakupljač kulturno-istorijskog nasleđa. Vladika je obezbeđivao i sredstva za plate prosvetara, a prvi učitelj dece iz okolnih sela bio je Grk kir Dionisije - zapisano je na stranicama knjige.

Đaci i profesori sakupljaju dragocenosti zavičaja

Dok su se još vijorili crni bajraci na kućama i klesali krajputaši ratnicima Velikog rata, meštani tadašnje Javorske opštine, iz sela Kušići, Deretin i Maskova, sa deset prstiju, uz državni kredit i podršku zemljaka započeli su gradnju škole. Zvono se oglasilo u februaru 1928. godine i ona nosi ime javorskog junaka, Jagodinca, majora Ilića, koji je, i pored naredbe o povlačenju, zaštitio zbegove i nejač, u klancima napravio busiju turskim bataljonima i topovima sa Javora i sprečio prodor u dolinu Moravice. Sa 32 godine otišao je u pesmu i legendu, pogođen kuršumom u jurišu na turski šanac ispod Jankovog vrha.

- Obezbeđeni su uslovi za kvalitetan obrazovni proces i nova nastavna sredstva. Najbolji đaci nagrađuju se iz fonda čiji je osnivač Bogdan Civrić, poslednji učitelj škole u Milandži, ugašene 1953. godine - ističe Milovan Milovanović, direktor škole sa 61 đakom i sedam predškolaca. - Naši đaci se druže sa vršnjacima koji dolaze na rekreativnu nastavu u hotel "Javor" i ovde imaju časove iz istorije i zemljopisa.Čeka nas rekonstrukcija školske zgrade, a nadamo se i pomoći u nabavci video-nadzora, kao i opreme za časove skijanja jer je škola na hiljadu metara nadmorske visine.

EKSPONATI ZA MUZEJ

- ČUVAMO četiri skamije iz Milandže, napravljene bez ijednog eksera, kao i dnevnike od 1880. do 1953. godine. Tražimo donatora da se repariraju ostaci prvog zvona škole u Kušićima, teškog desetak kilograma. Nedavno smo dobili deo eksponata sa izložbe o Javorskom ratu i nastavljamo prikupljanje građe za školski muzej - kaže direktor Milovanović.